دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٧٢ - مقدار مسافت يك درجه ارضى , و بين طولين از خسوف قمر

ه - آن كه گفته است( : و هر چند كه در سير مبالغه كنند) . . . يعنى به سير مسافت يك درجه فلكى اكتفاء نشود , چنان كه آن را بيان كرده است كه( : يعنى سير تا مسافت مديد كنند) . . . , همان گونه كه بنى موسى شاكر نيز در دو جا يكى در سرزمين سنجار , و ديگر در وطات كوفه , و در هر دو جا از دو جانب شمال و جنوب , يعنى چهار بار براى تحصيل مقدار مسافت يكدرجه ارضى فلكى , عمل مذكور را انجام داده اند كه آن را شصت و شش ميل و دو ثلث ميل يافته اند , لذا نتيجه عمل آنان مورد اعتماد ديگران شده است , چنان كه در جامع مذكور گفته است( : قدماى مساحان قدر مساحت يك درجه ارضى را به تفاوتى قليل مختلف يافته اند آنچه قريب به تحقيق است شصت و شش ميل و دو ثلث ميل است) .

بايد دانست كه در اغلب مسائل رياضى , تفاوت و اختلاف قدماء و متأخرين قليل است . مثلا " مدت سنه شمسى حقيقى با بعد عهد قديم تا جديد بدين گونه است :

بمحاسبه بطليموس صاحب مجسطى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٥٥ دقيقه و ١٢ ثانيه .

و بمحاسبه بتانى صاحب زيج صابى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٦ دقيقه و ٢٤ ثانيه .

و بمحاسبه حكيم مغربى صاحب تحرير مجسطى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٨ دقيقه .

و بمحاسبه خواجه طوسى صاحب زيج ايلخانى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٩ دقيقه .

و بمحاسبه راصدين سمرقند در زيج الغ بيكى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٩ دقيقه .

و بمحاسبه زيج محمد شاه هندى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٧ دقيقه .

و بمحاسبه زيج بهادرى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٨ دقيقه و ٤٦ ثانيه و ٦ ثالثه و ١٠ رابعه .

و بمحاسبه زيج لوريه فرانسوى : ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٨ دقيقه و ٤٦ ثانيه و ٦ ثالثه .

و - آن كه گفته است( : و همچنين اگر دو راصد) . . . اين وجه ارائه طريق ديگر براى تحصيل مقدار مسافت يكدرجه فلكى سطح زمين است . در دو درس ٦٠ و ٦١ , اشارتى شده است كه سير قمر به توالى از مغرب به مشرق است . اگر در شبى فاصله ماه را با يكى از كواكب ثابت در نظر بگيريد , فردا شب مى بينيد كه