دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٥٧ - رساله( كل فى فلك يسبحون) در بيان فلك

آن احاطه دارد , اما به اين معنى در قرآن نيامده است , هرچه ارض در قرآن ديده اي م مراد سطح خاك و خشكى آنست يا قطعات آن , بلكه كوهها نيز از مفهوم ارض خارج اند ( يوم ترجف الأرض و الجبال) ( مزمل ١٤ ) , ( و حملت الأرض و الجبال) ( حاقه ١٤ ) , خداوند زمين را در مقابل كوه قرار داده است , زمين مى لرزد و كوه هم مى لرزد . ( و القى في الأرض رواسى) ( نحل ١٥ ) گذاشت - يعنى آفريد - در زمين كوهها را . در اين آيه از تعبير( إرساء ) جاى تحقيق بيشتر است , زيرا كه مرساة لنگر كشتى است و جمع آن مراسى است . رست السفينة : بر جاى ايستاد كشتى بر لنگر در دريا . و أرسيت السفينة : بر جاى ايستاده كردم و لنگر زدم كشتى را , كه كأن خداوند سبحان كوهها را لنگر براى كشتى زمين گردانيده است . امام اميرالمؤمنين عليه السلام فرموده است : ( و وتد بالصخور ميدان أرضه ) ( خطبه نخستين نهج البلاغة ) فتدبر .

قوله سبحانه : ( مشارق الأرض و مغاربها) ( اعراف ١٣٢ ) , مشرقها و مغربهاى زمين , مراد كره زمين نيست زيرا كه كره هميشه يك نيمه اش روشن است و يك نيمه اش تاريك , اما قطعات سطح زمين مشرق و مغرب دارند , كره زمين مشرق و مغرب معين ندارد .

خداوند زمين را بساط و فرش و منزلگاه قرار داد و رام آفريد كه چون مردم در آن تصرف كنند هر شكل به آن دهند آن شكل را قبول كند و نگاه دارد از اين جهت مى توان با خاك زمين خانه ساخت و در آن دانه كشت و بر آن راه رفت , و اينها نعمت خداوند بر مردم است . ( هو الذى جعل لكم الأرض ذلولا) ( ملك ١٥ ) اوست كه زمين را رام شما ساخت . ( و إلى الأرض كيف سطحت) ( غاشيه ٢٠ ) نظر نمى كنند به زمين كه چگونه مسطح گشت . معاندان گويند : زمين كره است , چرا در قرآن گويد : زمين را پهن ساختيم ؟ در جواب گوييم : مقصود قطعات زمين است زير پاى مردم نه كره زمين . انسان سطح كره ارض را به سبب بزرگى حجم آن مسطح و مستوى مى بيند .

زمخشرى در كشاف چه خوب گفته است :