دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦١٩ - برهان خط نصف النهار دائره هنديه

تعريف مخروط مستدير به تعريف علمى تر چنين آمده است :

( المخروط المستدير هو ما يحوزه مثلث قائم الزاوية اثبت أحد ضلعى الزاوية القائمة محورا لايزول , و ادير المثلث إلى أن يعود إلى موضعه) .

و در همان صدر در تعريف مخروط مضلع آمده است :

( المخروط المضلع هو الذى يحيط به سطوح يرتفع من سطح إلى نقطة تقابله) .

بيشتر بناهاى تاريخى پيشينيان از قبيل بقاع متبركه و غير آنها يا هرمى يعنى مخروط مضلع است , و يا مخروط مستدير , زيرا كه بناى مخروطى پايدارتر از بناى مكعبى و نظائر آنست .

مناسب است مطلبى تاريخى را كه در رساله( انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه ) ( ص ١١١ ط ٣ ) نگاشته ايم در اينجا بياوريم , و آن اين كه :

در بناى اهرام مصر , به خصوص دو هرم بزرگ , چندان آنها را مستحكم كرده اند و از پايدارى و استوارى كارشان آرميده بودند كه تاريخ آن را آسمانى گذاشته اند نه زمينى , زيرا كه تاريخهاى زمينى به مرور ايام و كرور اعوام در معرض حوادث افتند و زوال پذيرند و در دست فراموشى گرفتار آيند و براى تاريخ اهرام بسند نباشند , لذا در تاريخ بناى هرمان گفته شده است( : قد بنى الهرمان و النسر الطائر في السرطان) .

نسر طائر از ثوابت سفيد رنگ و از اكبر قدر دوم در صورت عقاب است كه از صور شمالى است و نسر ميان دو منكب آنست . طول آن در تاريخ زيج بهادرى دلو شانزده دقيقه است ( ى ج ها جه ـو قه ) , و عرض آن بيست و نه درجه و پانزده دقيقه , و از شظاياى عنكبوت اسطرلاب است .

در تاريخ فوق نام برده نشد كه در كدام درجه سرطان . در زيج مذكور گويد :

( قدر حركت كواكب ثابته با خودها مختلف است آن كه بغايت سريع است در مدت شصت و يكسال و هشت ماه و هشت روز قمرى وسطى يكدرجه قطع مى كند , و آن كه بطيى ءتر است در عرض هشتاد و دو سال و سه ماه و هفده روز قمرى وسطى يكدرجه قطع مى كند , و حركات ساير كواكب ما بين ايندو زمانه است) .