دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٠٤ - تحصيل سمت قبله

خوبى دانسته ايم به سراغ ميل شمس مى رويم . نحوه تحصيل ميل كلى و ميول جزئيه با آلات رصدى و براهين رياضى هندسى به تفصيل در پيش است .

در جداول ازياج , ميل شمس را در دوره سال مبتنى بر مقدار ميل كلى كه در مراصد تحصل كرده اند نگاشته اند , و ما جدول ميل شمس را در اين درس از زيج بهادرى نقل مى كنيم .

ميل كلى برصد اين زيج كحكر دقيقه است , چنانكه در صفحه ٢٦ طبع اول آن بدان نص دارد , و طريق تحصيل آن را در صفحه ٥٢٢ طبع اول جامع بهادرى از آلت رصدى( ذات الحلقتين) بيان فرموده است .

درس هشتم و نهم و دهم اين دروس در بيان و تعريف ميل كلى است , و چند طريق در تحصيل آن نيز در دروس ديگر گفته آمد .

و نيز در درس سى و پنجم در مرصد و مبدأ تاريخ زيج بهادرى سخن رفت .

اين جداول ميل , شش صفحه اند كه از صفحه ٢١٥ تا ٢٢٠ زيج بهادرى اند , مشتمل بر درجات و دقائق ميل شمس در بروج دوازده گانه . جانب يمين و يسار آنها ارقام درجات از ها درجه تا كط درجه , و در فوق و تحت آنها ارقام دقائق پنج دقيقه از ها دقيقه تا( نه) دقيقه , و در ميان هر پنج دقيقه تا پنج دقيقه ديگر تفاضل نگاشته آمد .

مقدار ميل شمس در ملتقاى هر درجه با دقيقه , مبتدء از درجه نوشته شده است , چنانكه مقدار تفاضل مبتدء از دقيقه .

در واقع مقدار ميل يك ربع منطقه محاسبه شده است كه سه ربع ديگر به همان وزان دانسته مى شوند كما لا يخفى , علاوه اين كه در دروس گذشته شرح آن گذشت .

تذكره :

در دروس اوائل اين كتاب خوانده ايم كه دائره منطقة البروج كه مسير شمس بر آنست دائره معدل النهار را بر دو نقطه متقابل متقاطع است , از اين جهت نصف منطقة البروج جانب شمال از معدل النهار واقع است , و نصف ديگر جانب جنوب از آن . و دو نقطه تقاطع را كه مشترك ميان معدل النهار و منطقة البروج اند