دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٧٧ - تحصيل مقدار طول جغرافيائى بلاد به سه طريق

كنيم]( . . . ( ص ٥٢٨ و ٥٢٩ )

پيش از زيج بهادرخانى , زيج محمد شاهى معمول به بود , و آن را نسبت به زيج الغ بيكى كه پيش از او بوده است زيج جديد مى گفتند , لذا زيج بهادرى را نسبت به زيج محمد شاهى زيج أجد خوانده است .

و مرادش از( طول موضع رصد) طول موضع رصد زيج بهادرى است . و در درس سى و پنجم گفته آمد كه( بلده صاحب گنج يعنى مقام گيا كه من مضافات صوبه بهار , و موضع توليت رصد اين زيج است) , و اين عبارت از خود زيج بهادرى است ( ص ٥٧ ) .

جدول اطوال بلاد در زيج بهادرى نسبت به موضع رصد ياد شده يعنى مرصد آن به حسب ساعات و دقائق و ثوانى زمانى , و نيز عروض بلاد با تعيين جهت و اقليم و مملكت از صفحه ٣٩٢ تا صفحه ٤٠١ آن گفته آمد . و در مقابل بعضى از بلاد حرف( ق) گذاشته است كه علامت تحقيق عمل آنجناب در تحصيل طول و عرض آن بلاد است .

مثلا " راجع به قم چنين آمد : طول ٢ ساعت و ٢٠ دقيقه و ٤ ثانيه غربى آن - يعنى غربى مرصد مذكور - عرض ٣٤ درجه و ٤٥ دقيقه شمالى . اقليم ٤ . مملكت فارس .

و راجع به خان بالغ چنين آمد : طول ١٧ دقيقه و ١٦ ثانيه شرقى آن - يعنى شرقى آن - يعنى شرقى مرصد مذكور - عرض ٤٦ درجه شمالى , اقليم ششم . مملكت تركستان .

و راجع به بنارس هند چنين آمد : بنارس ق , طول ه مد ثانيه . عرض اله م دقيقه شمالى . اقليم ٢ . مملكت هند .

دليل اين طريق - أعنى طريق دوم ياد شده - در واقع به همان دليل طريق اول بازگشت مى كند و هر دو به يك وجه اند , جز اين كه در طريق دوم تسهيلى بكار رفته است كه مسافت طولى جغرافيائى بلاد به حسب ساعات و دقائق و ثوانى زمانى نسبت به مبدء ثابتى كه مرصد زيج ياد شده است , حساب شده در دست محاسب است .