دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٧٦ - تحصيل مقدار طول جغرافيائى بلاد به سه طريق

درس ١٠٩ : تحصيل مقدار طول جغرافيائى بلاد به سه طريق

اين درس دنباله درس پيش است . از زيج بهادرى نقل كرده ايم كه دانستن طول بلد را سه طريق است , يك طريق آن را كه مناسب با بحث مى نمود نقل كرده ايم , چه خوب است كه در دنبال آن به دو طريق ديگر نيز آشنا شويم , و بعضى از اشارات را در اين امر تقديم بداريم .

از درس چهلم تا چهل و ششم كه هفت درس اند , در طول جغرافيائى بلاد , مطالبى بسيار سودمند و ارزشمند تحرير شده است , اين مباحث كه اكنون در طول بلد به ميان آمد متمم آن مطالب اند .

در زيج ياد شده پس از تقرير طريق اول ياد شده گويد :

طريق دوم( : از زيج جديد ساعات محسوبه حالات مذكوره خسوفى كه واقع شود بطول موضع رصد معلوم كنند , و بلدى كه طول آن مجهول باشد رصد ساعات همان خسوف كنند , اگر ساعات مرصوده مثل محسوبه باشد طول موضع رصد و بلد واحد باشد , والا از تفاضل طول معلوم كنند) .

بيان :

مرادش از زيج جديد , همان زيج بهادرى يا بهادرخانى است , زيرا كه زيج هر صاحب زيج نسبت به زيج پيشين ديگران زيج جديد است كه معمول به مردم عصر و زمانش مى گردد . و گاهى زيج بهادرى را( زيج أجد) مى خواند , يعنى زيج جديدتر . مثلا " در اول فصل دوم باب ششم آن در اعمال كسوف گويد :

([ و براى معرفت كسوف نيز - مانند معرفت خسوف - دو طريقه است : يكى طريقه جدول , دوم طريقه عمل , و ما در اين زيج أجد و أسعد هر دو طريقه بيان