دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٩٨ - تحصيل قوس ارتفاع از ربع مدرج

دائره متعاظم شده بر محيط رسد نيز نشان كنند و آن را مخرج ظل نامند , پس قوسى كه ميان مدخل و مخرج محصور است از منتصف آن قطر دائره كشند يعنى از منتصف آن خطى كشند كه به مركز دائره عبور كرده بجانب ديگر منتهى شود و همين خط خط نصف النهار باشد زيرا كه در حين مدخل و مخرج مقدار ظل مساوى است پس ارتفاع شرقى و غربى آن دو ظل نيز متساوى باشند , و مقدار قوس سمت هر دو ارتفاع متساوى باشد , و ظل هميشه در سطح دائره ارتفاع مى باشد لهذا مدخل ظل نظير نقطه سمت ارتفاع شرقى باشد , و مخرج ظل نظير نقطه سمت ارتفاع غربى , پس ضرور شد كه در وسط اين دو نقطه در جهتى نقطه شمال باشد , و به جانب ديگر نقطه جنوب . و خطى كه خط نصف النهار را قاطع باشد بر قوائم خط مشرق و مغرب است . و اصلح آنست كه اين عمل را حين بودن شمس در يكى از نقطه انقلابين بكنند تا حين مخرج و مدخل تفاوت ميل غير محسوس باشد]( .

سپس آن جناب در پايان فصل دوم رساله تحفة الأبرار چنين فرموده است :

([ در اينجا مقدار سمت قبله چند بلاد محاسبه كرده ثبت مى كنيم تا عند العمل حاجت باستخراج نيفتد :

مدينه منوره ٦٣ درجه و ٢٩ دقيقه شرقى جنوبى .

نجف اشرف ٦٥ درجه و ٢١ دقيقه غربى جنوبى .

مشهد مقدس ٤٥ درجه غربى جنوبى .

شاه جهان آباد دهلى ١٨ درجه و ٥٤ دقيقه غربى جنوبى .

لكهنو ٢٠ درجه و ٢٦ دقيقه غربى جنوبى .

بنارس ٦ درجه و ٤٨ دقيقه غربى جنوبى .

عظيم آباد ٦ درجه و ٣٢ دقيقه غربى جنوبى .

قلعه ثكارى ٦ درجه و ١٠ دقيقه غربى جنوبى .

مرشدآباد ٤ درجه و ٣٢ دقيقه غربى جنوبى .

كلكته ٣ درجه و ٣٢ دقيقه غربى جنوبى .