دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٥٧ - اكثر خط قبله دائره هنديه تقريبى و برخى تحقيقى است

درس ٩٤ : اكثر خط قبله دائره هنديه تقريبى و برخى تحقيقى است

سخن ما در اين درس اين است كه طريق تحصيل سمت قبله از دائره هنديه در اكثر صور تقريبى است نه تحقيقى و در بعضى صور تحقيقى است .

بيانش اين است كه خط سمت قبله در دائره هنديه اگر در سطح دائره مار به سمت رأس أهل بلد و سمت رأس اهل مكه بوده باشد البته بطور تحقيق خط سمت قبله خواهد بود و لكن در بعضى از صور محقق و تمام است و در اكثر صور ناتمام است .

توضيحا گوئيم : اگر هر يك از خط طولى و عرضى , قائم مقام فصل مشترك بين افق بلد و بين دائره عظيمه مار به سمت رأس مكه بوده باشد , خط سمت قبله هم على التحقيق به سمت رأس مكه خواهد بود , و حال آنكه خط طولى موازى خط زوال بلد است و به تحقيق قائم مقام خط نصف نهار مكه نيست , بلكه فصل مشترك بين افق بلد و بين دائره صغيره موازى با دائره نصف النهار همان بلد است , خواه در جانب غرب دائره نصف نهار بلد , و خواه در جانب شرق آن .

اين دائره صغيره به سمت رأس مكه مرور نمى كند . بلكه با دائره نصف نهار مكه , بر نقطه اى از معدل كه نهايت طول مكه است تماس مى كند , لاجرم سمت رأس مكه بين سطح اين دائره صغيره و بين سطح دائره نصف نهار بلد مفروض واقع مى شود . و دائره نصف نهار مكه معدل النهار را , بر نقطه تقاطع معدل النهار با همين دائره صغيره قطع مى كند . زيرا كه بعد بين اين صغيره و بين