دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٤٩ - عدم امكان تحصيل سمت قبله در عرض

با دقت در مباحث سالفه معلوم مى شود كه جناب نراقى به اشتباه رفته است , و بيان مذكور فقط مربوط به تعيين سمت قبله آفاق عديم العرض يعنى آفاق استوائى است , آن هم مطابق با دستور شماره هشتم( ح) كه در درس هشتاد و هفتم گفته آمد .

و حق همانست كه گفته ايم تعيين سمت قبله آفاقى كه با مكه در عرض و جهت متحدند , از دائره هنديه بدون تفاوت فاحش صورت پذير نيست و بايد از طرق ديگر تحصيل كرد كه در كتاب دروس معرفة الوقت و القبله با ذكر براهين هندسى به تفصيل بحث كرده ايم , و در اين دروس نيز در پيش داريم .

كلامى با جناب عالم جليل سردار كابلى رضوان الله عليه

روحانى بزرگ حيدر قلى بن نور محمد معروف به سردار كابلى , از مفاخر و ذخائر علمى عصر ما بوده است , و محاسن و محامد وى بسيار است , در رياضيات عاليه عالمى متضلع , و در هيأت و نجوم كاملى متبحر بود , در استخراج از زيجات خريت در صناعت بود . زيج بهادرى محلى به حواشى و تعليقات استادانه ماهرانه به دستخط مباركش در تصرف راقم است كه بر حدت فهم و تبحر او , و كثرت تمرن و تدرب او در فن , برهان قاطع است . رساله بسيار گرانقدر و ارزشمند( تحفة الأجلة في معرفة القبلة) به عربى و فارسى يكى از آثار وجودى او است كه بر علو مقام علمى او حجتى بالغ است .

نگارنده احدى از علماى عصر خود را در تسلط و احاطه به علم فلك و رياضيات عاليه به پايه استادش جناب علامه ذوالفنون حاج ميرزا ابوالحسن شعرانى , و جناب سردار كابلى , نمى شناسد , رضوان الله عليهما .

اين كمترين يكدوره تحفه را به دقت مطالعه كرده است و از بد و تا ختم آن تعليقات و حواشى دارد , اكنون سخن ما با آن جناب اين است كه در فصل پانزدهم تحفه در تحصيل سمت قبله آفاق شمالى كه با مكه در عرض مساوى اند فرمود :