دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٤٢ - موضع مقاطر مكه مكرمه و سؤال و جوابى در پيرامون آن

و تفصيل جهت انحراف چنين است :

أ - اگر بلد و مكه در تحت يك دائره نصف النهار باشند , انحراف متصور نيست , خواه اين كه در طول متحد باشند , و خواه اينكه مابين الطولين نصف دور باشد .

ب - اگر بلد شمالى باشد و طول و عرض آن از طول و عرض مكه بيشتر باشد , بلد در جهت شمال شرقى مكه واقع است پس جهت انحراف از جنوب به مغرب خواهد بود .

ج - اگر عرض بلد شمالى زائد بر عرض مكه باشد , و غربى مكه بوده باشد , جهت انحراف از جنوب به مشرق است .

د - اگر عرض بلد شمالى كمتر از عرض مكه باشد و طول آن بيشتر از مكه باشد , بلد در جهت جنوب شرقى مكه است پس جهت انحراف از شمال به مغرب خواهد بود .

ه - اگر عرض بلد شمالى كمتر از عرض مكه باشد و غربى مكه بوده باشد , جهت انحراف از شمال به مشرق خواهد بود .

و - و اگر بلد جنوبى باشد و طول آن بر طول مكه زائد باشد خواه عرض آن مساوى عرض مكه باشد , و خواه اقل از آن , و خواه اكثر از آن , جهت از شمال به مغرب است چون قسم رابع .

ز - و اگر بلد جنوبى , غربى مكه باشد خواه عرض آن مساوى عرض مكه و خواه اقل از آن و خواه اكثر از آن بوده باشد , جهت از شمال به مشرق خواهد بود چون قسم خامس .

ح - اما اگر بلد و مكه در عرض و جهت متحد باشند , بحث آن به تفصيل خواهد آمد .

تفصيل مذكور مبنى بر اين است كه مبدأ طول را مرصد لندن گرنويچ قرار داده ايم .