دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٣٨ - دائر و ساعات مستوى و معوج

درس ٧٢ : دائر و ساعات مستوى و معوج دائر چيست ؟

قوسى از مدار مركز كوكب كه ميان مركز كوكب و ميان دائره افق واقع شود آنرا دائر گويند , و قوس دائر , و ما دار من الفلك نيز خوانند , و لكن شهرت با اول است . و بدين سبب دائر گويند كه كوكب در آن مدار بدان مقدار دور نموده است .

پوشيده نيست كه اين تعريف شامل همه آفاق نيست , زيرا در آفاقى كه كوكب ابدى الظهور بود مدار آن بتمامه فوق افق مى باشد , و تعريف دائر بر وجه مذكور صورت نمى گيرد . لذا بعضى در تعريف دائر گفته است : دائر آنمقدار است كه معدل قطع كرده از مدت طلوع كوكب مساوى آنچه كوكب از حين طلوع قطع كرده باشد .

در ضابطه درس ٦٤ دانسته ايم كه هرگاه تعديل النهار جزوى را كه بجهت قطب ظاهر است بر ربع دور افزايند , يا تعديل النهار جزوى را كه بجهت قطب خفى است از ربع دور بكاهند بهر دو صورت نصف قوس النهار همان جزو بهم رسد , و چون نصف قوس النهار بدست آمد تمام آن تا نصف دور نصف قوس الليل خواهد بود , چنان كه تمام قوس النهار تا دور قوس الليل بود چه مدار هر جزو بافق بدو قسم مى شود يك ى قوس النهار و ديگرى قوس الليل .

ساعات مستوى و ساعات معوج كدام اند ؟

مقدار يكدوره حركت اولى يعنى يكدوره معدل النهار كه مجموع قوس النهار و