دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٣٦ - مسائلى رياضى و هيوى

تبيين گوييم :

در فروع كافى از معاوية بن عمار روايت شده است كه قال :

سمعت أباعبدالله عليه السلام يقول : إذا كان الماء قدر كر لم ينجسه شيى ء .

و نيز از اسماعيل بن جابر روايت شده است كه قال :

سألت أباعبدالله عليه السلام عن الماء الذى لا ينجسه شي ء ؟ قال : كر قلت : و ما الكر ؟ قال : ثلاثة اشبار في ثلاثة اشبار .

و نيز از حسن بن صالح ثورى از ابى عبدالله عليه السلام روايت شده است كه قال :

إذا كان الماء فى الركى كرا لم ينجسه شي ء . قلت : و كم الكر ؟ قال ثلاثة اشبار و نصف عمقها في ثلاثة اشبار و نصف عرضها .

و نيز از ابى بصير روايت شده است كه قال :

سألت أباعبدالله عليه السلام عن الكر من الماء كم يكون قدره ؟ قال : إذا كان الماء ثلاثة اشبار و نصفا في مثله ثلاثة اشبار و نصف في عمقه في الأرض فذلك الكر من الماء .

روايات ياد شده در جوامع ديگر نيز آمده اند , و چند حديث ديگر در تحديد كر نيز روايت شده است . غرض عمده ما اين است كه در اين روايات فقط دو بعد مساحت گفته آمد , با اين كه آب گرد آمده در يكجا جسم است كه حجم دارد يعنى بالفعل يا بالقوه داراى اقطار ثلاثة است , و مطلوب در اين روايات مقدار حجم آنست نه سطح آن , و در تعيين مقدار حجم بايد قاعده تجسيم را بكار برد نه ضابط تسطيح را , در درس ياد شده ( ٦٨ ) دانسته ايم كه مجسم را سه بعد است و مسطح را دو بعد , لاجرم امام معصوم كه در تحديد مجسم دو بعد را نام برده است بايد بعد سوم را نيز بقاعده تجسيم گفته باشد .

در بيان آن گوييم : در مكيال و ميزان و مقدار به نسبت مكيل و موزون و مقدر يك واحد ساده بى دغدغه و همه فهم و همگانى را اصل ثابت مسلم در نظر مى گيرند , و فروعى را كه پيش مى آيد بدان اصل مى سنجد . و چون سؤال از تجسيم يعنى تقدير شى ء مجسم است و معصوم دو بعد آن را به يك اندازه بيان فرموده است