دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٨٤ - حصيل تعديل النهار از مطالع

( اى بعدد رأس الجوزاء , و هو إما الانجم الثلاثة , او حرف الجيم و هو ثلاث بحساب العدد , و كيف كان يريد هى مطلقة بالثلاث و الباقى و زر عليه و عقوبة ) .

امروز جمعه هشتم ديماه سال ١٣٦٨ هش مطابق سلخ جمادى الاولى ١٤١٠ هق است كه برابر با هشتم جدى است پس شمس در برج جدى است كه اوائل زمستانست . و ما چون بخواهيم صورت برجى را در آسمان بيابيم بايد نخست به بينيم كه شمس در كدام برج است , زيرا كه چون غروب مى كند با آن بروج غروب مى كند و از اين مى فهميم كه كدامين برجها زير افق اند كه قابل رؤيت نيستند , و كدامين برجها زبر افق اند كه قابل رؤيت اند , سپس بتوالى بروج و تعاقب طلوع و غروب آنها بصور باقى بروج تا گاه روشن شدن هوا آشنا مى شويم هر چند ميان برج و صورت , مقدار فاصله ايست كه در درسهاى آينده روشن مى گردد غرض اين كه اكنون كه شمس با برج جدى غروب مى كند تا حدود پنج برج بتوالى از جوزاء فاصله دارد , لذا در اوائل اين شبهاى آغاز زمستان در اين آفاق قم و مشابه آن روى بقبله باشيم صورتى از ستارگان جلب نظر مى كنند كه آن را صورت جوزاء و دو پيكر و توأمان گويند , و بعبارت ملامظفر در شرح بيست باب در تعريف صورت جوزاء :

( از صور منطقة البروج كه صور بروج اثنى عشريه اند , سيم صورت جوزاء است و او را توأمان و دو پيكر نيز گويند , دو آدمى را ماند متعانق در شمال كاه كشان , سر ايشان در طرف شمال و مشرقست , و پايها بطرف جنوب و مغرب , در نفس مجره . و جوزاء باين سبب گويند كه مرور اين صورت بر ميان آسمانست , يقال جوز كل شى ء أى وسطه . و بعضى گويند كه چون جبار را كه از صورت جنوبى است جوزاء گويند به جهت بياض اكثر كواكب او كه مستعار است از گوسفندى كه وسط او سفيد بود , پس توأمان را كه هم در جوار اوست بمجاز جوزاء گويند) الخ .

راقم گويد كه قوله( : تبين برأس الجوزاء) احتمال دارد كه نيز بدين وجه باشد كه جوزا صورت ثالث بروج است . كيف كان اكنون اين بحث را به بيان جناب ملا محمد صالح مازندرانى بر شرح اصول كافى , و تعليقه جناب استاد