در تشبيه مركب هر چند با مفردات سر وكار نداريم، بلكه يك حالت كلى و يكسان و مشترك در دو طرف موجود است و از اين جهت يكى به ديگرى تشبيه شده است، ولى عناصرى كه تشكيل دهند آن هيئت انتزاعى مى باشند عبارتند از:

١. احاطه ترس ووحشت بر رهگذارانى كه در چنين فضايى گير كرده اند، قلب آنان مالامال از خوف و ترس مى باشد، و پيوسته باران پرپشت ورعد و برق وصاعقه مايه افزايش ترس ورعب مى باشد چنانكه مى فرمايد:

(أَوْ كَصَيِّب مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَ رَعْدٌ وَ بَرْقٌ).

٢. تلاشهاى احمقانه و ابلهانه آنان، آنجا كه انگشت در گوشهامى كنند كه صداى مهيب را نشنوند و سرانجام از مرگ نجات پيدا كنند، در حالى كه انگشت در گوش كردن مانع از گرفتارى در سيل و صاعقه نمى گردد، چنانكه مى فرمايد:

(... يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ...).

٣. بهره گيرى هاى جزئى از روشنايى برق كه شايد چند لحظه پيش طول نمى كشد چنانكه مى فرمايد:

(كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ).

از اين عناصر سه گانه حالتى را انتزاع مى كنيم كه درست با حالت منافقان يكسان است، زيرا اين عناصر سه گانه كه پديد آورندگان هيئت انتزاعى در رهگذران هستند درباره منافقان نيز به نوعى وجود دارد اينك بيان اين