بايد تلاش كنيم مشابه اين امور پنجگانه را در زندگى منافقان به دست آيد مثلاً بگوييم مشابه باران يا رعد و برق و يا ظلمات در زندگى منافقان مى باشد. و همچنين است ديگر امورى كه در درون مشبه به نهفته است كه به نوعى بيان گرديد.

تحليل تمثيل از اين طريق با مشكلات زيادى روبرو است هر چند دو مفسر بزرگ اين راه را برگزيده اند مانند طبرسى (٤٧١ ـ ٥٤٨ هـ) در مجمع البيان [١] و محقق بلاغى (١٢٨٤ ـ ١٣٥٢ هـ) در آلاء الرحمن .[٢]

٢. تطبيق مركب

در حالات منافقان و زندگى رهگذران گرفتار باران و همراه با پديده هاى مهيب، نوعى تشابه كلى وجود دارد كه اين دو را مشابه و همرنگ يكديگر قرار داده است و در حقيقت دو حالت به هم تشبيه شده اند، نه مفردات موجود در هر طرف به مفردات موجود در طرف ديگر، و به اصطلاح از قبيل تشبيه مركب به مركب است، نه مفردات به مفردات و اين راهى است كه زمخشرى در كشاف پيموده است و آن را قول فصل و مذهب استوار ناميده است.

در اين ميان هرگز براى مفرداتى كه در مشبه به هست معادلى در مشبه وجود نخواهد داشت بلكه دو نوع حالت كلى وجود دارد كه كاملاً شبيه هم خواهند بود [٣] و شايد اين راه نسبت به راه نخست واضح تر و روشن تر باشد.

[١] مجمع البيان: ١ / ١٥٧ .
[٢] آلاء الرحمن: ١ / ٧٤ .
[٣] كشاف: ١ / ١٦٢ ـ ١٦٣ .