اين كه بطلانش را بيان كرده و آن را رد نمايد چنان كه در آيه ٤٢ از سوره فصلت مى فرمايد: (لاَ يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لاَ مِنْ خَلْفِهِ)و در آيه ١٣ و ١٤ از سوره طارق مى فرمايد: (إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ *وَ مَا هُوَ بِالْهَزْلِ). [١]

پاسخ دوم

مؤلف «المنار» در صدد تصحيح ظاهر آيه برآمده ومى گويد: مقصود از جن زدگى كه مايه ديوانگى مى شود همان ميكروبهاى ريزى است كه با ميكروسكوبها ديده مى شود، ومتكلمان مى گويند: جن جسم زنده است كه ديده نمى شود پس چه مانعى دارد كه ظاهر آيه را بگيريم وآن را بادانش روز هماهنگ كنيم. [٢]

ضعف اين پاسخ نيز روشن است، زيرا در آيه مورد بحث عامل جنون «مس شيطان» معرفى شده نه «مس جن».

تفسير شيطان در آيه (يتخطبه الشيطان) به ميكروب از مصاديق تفسير به رأى است كه مؤلف «منار» براى جمع كردن بين عقل ونقل به آن دست زده است در حالى كه آيات مربوط به شيطان او را به گونه اى معرفى مى كند كه نمى توان آن را به ميكروبهاى ريز تفسير كرد، مثلا در باره آدم وحوا مى فرمايد:

(فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ). [٣]

«شيطان آدم وحوا را لغزانيد وآن دو را از بهشت بيرون كرد».

[١] همانا آن گفتارى جدا سازنده (ميان حق وباطل) است وآن شوخى نيست.
[٢] المنار: ٣/٩٥.
[٣] بقرة/٣٦.