مثل هاى آموزنده قرآن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٢٥

امثال قرآن معرفى كرده اند .

(وَ إِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلاً ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ كَظِيمٌ)[١].

«هرگاه به يكى از آنان به آنچه كه خدا را با آن توصيف كردند خبر داده مى شد چهره او سياه مى گشت در حالى كه خشم و تأسف خود را فرو مى برد».

برخى تصور كردند كه اين آيه جزو امثال قرآن است در حالى كه واقع مثل همان تشبيه و تمثيل است و اركان آن را سه چيز تشكيل مى دهد.

١. مشبه به، ٢. مشبه، ٣. وجه شبه.

در حالى كه در اين آيه اين اركان موجود نيست و مفاد آيه اين است كه هر موقع به يكى از عرب ها گزارش مى دادند كه همسرت دختر زاييده او از شرمسارى صورتش سياه مى گشت و خشم خود را فرو مى برد و اظهار نمى نمود.

اكنون سؤال مى شود كه پس مقصود از (ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلاً)چيست؟ در گذشته يادآور شديم قرآن گاهى كلمه «ضرب المثل» را در مورد توصيف يك شىء به كار مى برد، مثلاً درباره پيامبر مى فرمايد: ((اُنْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الأَمْثَالَ...). [٢]: بنگر چگونه تو را توصف و تعريف مى كنند قرآن اين جمله را در مورد مشركان به كار مى برد كه پيامبر را «محور» مى خواندند، و مى گفتند: (إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ رَجُلاً مَسْحُورًا)[٣] از مرد سحر شده پيروى مى كنيد،