ولى استفاده انديشه جبر از اين آيات كاملاً محكوم است و قرآن با جمله (وَ مَا يُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِينَ)يادآور مى شود گمراه كردن خدا بى سبب نيست و آنان به خاطر فسق و تمرد سبب گمراهى خود را فراهم ساخته اند و در نتيجه از نور قرآن بهره نبردند.

تعجب ندارد كه كتابى براى گروهى مايه هدايته و براى گروه ديگر مايه ضلالت باشد، زيرا اين دوگانگى در تأثير از خود قرآن سرچشمه نمى گيرد، قرآن براى همه كتاب هدايت است بلكه از ذات انسانها سرچشمه مى گيرد. انسانى كه خود را در معرض نسيم رحمت قرار دهد از نسيم صبحى بهره مند مى شود ولى آن كس كه در اتاق را ببندد و زير لحاف پنهان شود از اين باد بهارى جان پرور، محروم مى گردد، مثل مؤمن مثل انسانى است كه خود را در معرض نسيم رحمت قرار مى دهد و مثل إنسان كافر بسان آن إنسان پنهان شده در خانه است كه خود را محروم مى سازد و به قول گوينده:

باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست *** در باغ لاله رويد، و در شوره زار خس

سالمترين و پاكترين غذا براى جوان، نيروبخش است ولى همان غذا براى طفل خردسال كه معده او براى هضم چنين غذايى آمادگى ندارد، مصيبت بار بلكه مرگ آفرين است.

تا اينجا از تفسير آيه فارغ شديم.

٥. ساختمان پشه

در حالى كه پشه در آيه مورد بحث ما از نظر جامعه ما نشانه حقارت و پستى است ولى از نظر ديگر ساختمان وجودى او سراسر اعجاب انگيز است.