مثل هاى آموزنده قرآن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٨٦

اين دو از اوصاف تشنه مادى و حقيقى است. اينك دو وصف ديگر كه از آن تشنه مجازى يعنى مشبه است.

ج: (ووجد الله عنده): «خدا را نزد آن مى يابد، يعنى آنگاه كه مرگ مشرك فرا رسد مى بيند كه از خدايان دروغين كارى ساخته نيست، آنگاه به كيفر اعمال خود مى رسد.

د: (فوفاه حسابه) در اين هنگام دقيقاً به حساب كافر مى رسد و او را به سزاى اعمالش مى رساند.

پس از بيان اين چهار وصف، نوبت آن رسيد كه خدا خود را معرفي كند، مى فرمايد: (وَاللهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ) .

با توجه به اين بيان، از نظر ادبى بايد گفت: دو ضمير نخست در الفاظ:

(إذا جاءه) و (لم يجده شيئا) به تشنه حقيقى برمى گردد.

ولى دو ضمير ديگر كه يكى ضمير مستتر در فعل «وجد الله» و يكى ظاهر در «فوفاه» است به تشنه مجازى يعنى مشرك برمى گردد، زيرا اين دو پديده از آن مشرك است، نه از آن تشنه اى كه سراب را آب مى پندارد.

از مجموع تمثيل نتيجه مى گيريم كه إنسان بايد دنبال و هم وپندار نباشد، بلكه بايد با حقيقت گرايى و واقع بينى زندگى كند. إنسان تشنه كه بر اثر وهم و خيال سراب را آب مى پندارد، بهره نمى گيرد، همچنين فرد پيرو وهم و خيال از آن نتيجه نمى گيرد.

آخرين سخن اينكه در اين آيه، اعمال كافران به سراب تشبيه شده ولى در مثل آينده، اعمال كافران به ظلمات تشبيه شده، فرق اين دو تشبيه چيست؟ اين مطلب را در مثل آينده مى خوانيم.