كه با آن ايمن باشند از منع حق كردن از اداء. وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ ،در او دو قول است؛يكى آن‌كه:تعلمونها امانة؛و شما دانى كه آن امانت است،و دوم آن‌كه:شما دانى كه عقاب آنچه باشد،بخلاف آنان كه ندانند.

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا أَمْوٰالُكُمْ وَ أَوْلاٰدُكُمْ فِتْنَةٌ ،يعنى آن مالها و فرزندان كه به نزديك بنى قريظه است.گفت:بدانى كه آن مالها و فرزندان فتنه و بلاى شماست،و بر اين قول آيت مخصوص باشد به ابو لبابه و ممتنع نباشد كه آيت در حقّ او آمده باشد و ديگران داخل باشند در آن حكم و مراد به آن خطاب.و بيان كرديم كه:«فتنه»، اصل او،اختبار و امتحان باشد.و مورد و معنى آيت آن است كه:زنهار تا به مال و فرزندان مفتون نشوى كه آن سبب فتنه شماست!و در اين منگرى و آن ياد كنى كه به نزديك خداى تعالى مزدى عظيم هست و ثوابى جزيل،آن را كه متابعت حق كند در اين باب و مخالفت هوا.

يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ،حق‌تعالى گفت،در اين آيت:اى گرويدگان!اگر از خداى بترسى و از معاصى او اجتناب كنى و از خيانت دور باشى، يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقٰاناً ،خداى تعالى شما را[فرقانى] [١]و مفارقتى كند.مجاهد گفت:مخرجا في الدّنيا و الآخرة،اى مخلصا؛خداى شما را در دنيا و آخرت خلاص و رستگارى دهد.ابن زيد و ابن اسحاق گفتند:هدايت دهد شما را در دلهايتان كه به آن فرق كنى ميان حقّ و باطل.سدّى گفت:نجات و رستگارى دهد شما را.فرّاء گفت:

فتحا و نصرا؛شما را فتح و نصرت دهد،كقوله [٢]:يوم الفرقان،اى يوم بدر و هو يوم الفتح و الظّفر.جبّائى گفت:فرقى كند ميان شما و دشمنان شما در ظاهر و در حكم به نصرت شما و خذلان ايشان به اعزاز شما و اذلال ايشان به ثواب شما و عقاب ايشان.

و«فرقان»مصدر باشد،كالسّبحان و الغفران و الرّجحان. وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئٰاتِكُمْ ؛و سيّئات شما مكفّر كند و آن تقوى و پرهيزكارى به كفّارت گناهان شما كند، وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ؛و بيامرزد شما را،و خداى تعالى خداوند فضل و نعمت عظيم است.

وَ إِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا ؛و ياد كن اى محمّد چون مكر كردند به تو كافران.و المكر؛الفتل الى جهة الشّر في خفية؛مكر كسى را با جهت شر پيختن

[١] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.

[٢] .همه نسخه بدلها،بجز مج:لقوله.