و شوّال را براى آن [٢]خواندند كه شتران آبستن [٣]در اين ماه شير ايشان با بالا شدى،و گفتند براى آن‌كه:شتران دنبال برداشتندى در رفتن،و اين كنايت باشد از سفر ايشان.

و ذوالقعده براى آن‌كه قعود كردندى از قتال و كارزار،و ذوالحجّه [٤]براى آن‌كه در اين ماه حج كردندى.

بعضى بلغاى عرب را پرسيدند كه:اين ماهها را چرا به اين نامها خواندند؟ گفت:لأنّ العرب اذا رأت السّادات قد تركوا العادات و حرّموا الغارات قالوا:محرّم.

و اذا ضعفت اركانهم و مرضت ابدانهم و اصفرّت الوانهم قالوا:صفر.

و اذا زهرت البساتين و ظهرت الرّياحين و ارتبعت [٥]المساكين قالوا:ربيعان.

و اذا قلّ النّماء و امسكت السّماء و جمد الماء،قالوا:جماديان [٦].

و اذا ماجت البحار و جرت الانهار و ترجّبت الاشجار قالوا:رجب.

و اذا تفرّقت الوصائل و تباينت الحبائل و تشعّبت القبائل،قالوا:شعبان.

و اذا دفئت الفضاء و حميت الرّمضاء،قالوا:رمضان.

و اذا انقشع السّحاب و كثر التّراب و انشالت من الابل الاذناب قالوا:شوّال.

و اذا رأوا عامّة التّجار قعدوا عن الاسفار،قالوا:ذوالقعده.

و اذا قصدوا نحو الحجّ، مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ [٧]،و اسمعوا ضجيج العجّ و اظهروا علامات الثّجّ [٨]قالوا:ذو الحجّة.و اين فصل را براى آن به تازى نوشتم تا سجع [٩]تباه نشود و معنى به آن نزديك است كه به پارسى گفتيم.

و براى آن سال را بر دوازده ماه نهاد [١٠]عرب كه:عجم نيز[سال بر] [١١]دوازده ماه نهاده بودند به نزول شمس به اين دوازده برج،پس قياسا على ذلك ايشان نيز سال بر

[١] .مج:گناهانشان.

[٢] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج+شوّال.

[٤] [٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج+را.

[٥] .آو،بم:و ارتعت؛آج:و اربعت.

[٦] .اساس:جمادان؛به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٧] .مأخوذ از سورۀ حج(٢٢)آيۀ ٢٧.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:الشّج.

[٩] .همۀ نسخه بدلها:سجعش.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها:نهادند.

[١١] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.