روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٦ - ترجمه
رمضان،شوّال،ذوالقعده،ذوالحجّه.
اما محرّم را براى آن محرّم خوانند كه:عرب حرام داشت در آن ماه قتال كردن [١].
و صفر را براى آن صفر خوانند كه:مكّه در اين ماه خالى بودى از مردمان.و گفتند:
براى آنكه در اين ماه وبايى پديد آمد كه ايشان را رويها زرد شد،و ابو عبيده گفت:
براى آتش صفر خوانند كه:در اين ماه مشكهاى ايشان از شير خالى شدى.
و اين دو ماه را براى آن ربيع خوانند كه:در اين ماهها نبات زمين بسيار شدى،و گفتند،براى آن ربيع خوانند كه:ارتبعوا [٢]في مساكنهم،اى اقاموا.
و دو ماه را جمادى براى آن خوانند كه:آب در او بيفسردى.
و رجب را براى آن[رجب] [٣]خوانند كه:ايشان را ترجيب و تعظيم كردندى،و يقال:رجبته و رجّبته،اى عظّمته به تخفيف و تشديد،قال الكميت:
و لا غيرهم ابغي لنفسي جنّة
و لا غيرهم ممّن اجلّ و ارجب
[و يروى:ارجب] [٤]و گفتهاند:براى آن رجب خوانند او را كه:در اين ماه قتال نكردندى من قولهم:رجل ارجب اذا كان اقطع لا يمكنه العمل.«ارجب»، دستبريده باشد كه كارى نتوان كردن [٥].و در خبر آوردهاند كه:رسول-عليه السّلام-را پرسيدند از رجب،گفت:نام جويى است در بهشت از شير سپيدتر و از انگبين شيرينتر.هركه روزى از اين ماه روزه دارد،خداى تعالى او را از آن جوى آب دهد.
و شعبان را براى آن شعبان خوانند [٦]كه:قبايل در اين ماه منشعب [٧]و متفرّق شدى.و انس روايت كرد كه،رسول-عليه السّلام-گفت:براى آنكه اين ماه را شعبان خوانند كه حسنات در او منشعب [٨]شود.و هم از رسول-عليه السّلام-روايت كردند كه گفت:براى آنكه ارزاق مؤمنان در او منشعب شود.
و اختلاف اقوال در ماه رمضان برفته است در سورة البقره،[٧٥-ر]،و از جملۀ اقوال يكى آن است كه:اشتقاق او از«رمضاء»است،و آن ريگ گرم باشد.و
[١] .اساس:حرام كردن،به قياس نسخۀ آو،و اتفاق نسخهها،تصحيح شد.
[٢] .اساس:اربعوا؛به قياس با نسخۀ آو،و اتفاق نسخهها تصحيح شد.
[٤] [٣] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.
[٧] [٥] .آو،آج،بم،لب:نتواند كرد.
[٦] .همۀ نسخه بدلها:خواندند.
[٨] .آج،لب:متشعّب.