و عبد اللّه مسعود گفت:باد هم لاقح باشد و هم ملقح،لاقح بود چون آب بردارد، [٧٥-پ]ملقح بود چون القا كند [٢]برابر. فَأَنْزَلْنٰا [٣]مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً ،و فروفرستاديم از آسمان آبى،يعنى باران. فَأَسْقَيْنٰاكُمُوهُ ،و آن را به سقى و شرب [٤]و خورۀ [٥]زمين و كشت شما كرديم،يقال:سقيته لما [٦]يشربه بفيه،چون به دست بدهى تا به دهن بازخورد «سقيت»گويى،و چون بدهى تا بكشت دهد،«اسقيته»گويى.و گفتند:

هر دو يكى [٧]معنى دارد،چنان كه سرى و اسرى.قال الشّاعر:

سقى قومى بنى مجد،و اسقى نميرا و القبائل من هلال
و روا بود كه مراد آن است كه مكّنّاكم،ما تمكين كرديم شما را از خوردن، پس اسقا به معنى تمكين باشد از خوردن و دادن. وَ مٰا أَنْتُمْ لَهُ بِخٰازِنِينَ، و شما آن را نگاه نتوانى داشتن،چه در مقدور شما اين نباشد،و سفيان گفت:يعنى منع نتوانى كردن آن را.

وَ إِنّٰا لَنَحْنُ نُحْيِي وَ نُمِيتُ ،و ما زنده كنيم مردگان را و مرده كنيم زندگان را،و مرگ و زندگانى به امر ماست،و چون خلايق عالم را بميرانيده باشيم،ميراث ايشان برداريم و آنچه ايشان دارند از اموال و املاك به ما بماند،ما به منزلت وارث باشيم آن را وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ ،و ما دانيم از شما [٨]هم متقدّمان را و هم متأخّران را.

عبد اللّه عبّاس گفت:[مراد به متقدّمان مردگانند و به مستأخران زندگانند.

[١] .قم:لقاح.

[٢] .اساس:بود،با توجه به اجماع نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٣] .اساس و همۀ نسخه بدلها:و انزلنا،با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد.

[٤] .آو،آب،آز،مش:غرب.

[٥] .كذا در اساس با همين اعراب،قم:خوردۀ،آو،آب،آز،آج،آل،مش:خورد.

[٦] .آو،آب،آز،آل،آج،لب:اى،مش:آن.

[٧] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل:يك.

[٨] .آب:شمان.