روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٥ - ترجمه

و اصنام جمع صنم باشد و آن تمثالى بود مصور به صورتى،قال رؤبة:

و هنانة [١]كالزّور يجلى [٢]صنمه تضحك عن اشنب عذب ملثمه
و معنى آيت آن است كه الطافى كه عند آن ايشان اجتناب كنند از عبادت اصنام با ايشان پياپى دار [٣].

آنگه گفت: رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِنَ النّٰاسِ ،بار خدايا اين بتان گمراه بكردند بسيارى مردمان را،يعنى به عبادت ايشان بسيار مردمان گمراه شدند چون عند وجود ايشان بود با ايشان حوالت كرد.آنگه گفت:فمن تبعني فانّه منّى،بار خدايا هركه تابع و پس‌رو [٤]من باشد او از من است و از خودش جدا نمى‌كنم و فرق [٥]نمى‌كنم او را بر خود.از اين جاى گفت رسول-عليه السّلام-سلمان را كه:

سلمان منّا اهل البيت.

وَ مَنْ عَصٰانِي ،و هركه در من عاصى شود تو خداونديى [٦]آمرزنده بخشاينده [٧].

تأويل اين بر دو وجه باشد:امّا آن‌كه«عصيان»او به كفر و عبادت اصنام باشد، آنگه اين مشروط بود به توبه،يعنى تو بيامرزى و رحمت كنى چون توبه كند كه تو آمرزنده و بخشاينده‌اى.و وجه ديگر آن‌كه«عصيان»را حمل كنند به دون [٨]كفر،و گويند مراد آن است كه:هركه به من ايمان آرد [٩]و آنگه نافرمانى كند مرا به آنچه دون كفر باشد تو خداى او را بيامرزى.و وجه سه‌ام [١٠]در آيت آن است كه:روا بود كه در شرع ابراهيم قطع نبود بر عقاب كفّار لا محال،چه اين به عقل ندانند به سمع دانند،و روا بود كه در شرع او قطع نبود بر اين.و قوله: فَإِنَّكَ غَفُورٌ [١١]رَحِيمٌ ،جمله‌اى است اسمى و محلّ او جزم [١٢]است على جزاء الشّرط،و التّقدير:و من عصانى.تغفر لهم [١٣]و ترحمهم [١٤].