روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٢ - ترجمه

پيش ايشان است و بر ره ايشان است،و ايشان را گذر برآن [١]،و اين چنان است كه گويند:الموت وراك [٢]،مرگ در پيش تو است.و بر امام تفسير دادند اين آيت را كه: وَ كٰانَ وَرٰاءَهُمْ مَلِكٌ [٣]،اى امامهم،جز كه اين دو شاهد محتمل است هر دو را،و قال الشّاعر:

أ توعدني وراء بني رياح كذّبت ليقصرنّ يداك دوني
اى،امام بنى رياح،و قال آخر:

أ ترجو بنو مروان سمعي و طاعتي و قومي تميم و الفلاة ورائيا
اى،أمامى.

و از جملۀ آنچه خلف لا يقتر است،قولهم:الموت وراك،و قول [٤]اللّٰه تعالى:

و كان وَرٰاءَهُمْ مَلِكٌ [٥]... ،اى خلفهم،و قول الشّاعر:

عسى الهمّ الّذي امسيت فيه يكون وراءه فرج قريب
يعنى فرجى به دنبال آن غم باشد.و گويند مرگ به دنبال تو است،و من ذلك قول الشّاعر:

و انّ نجاري يا ابن عمّ مخالف نجار اللّئام فابغني من ورائيا
يعنى من خلفى.

و ابو عبيد [٦]گفت:هى من الأضداد.و بعضى محقّقان بر وجهى تفسير دادند كه جامع بود هر دو را،گفتند:«وراء»آن را گويند كه از [٧]پس مرد باشد بر وجهى كه لا محال به او رسد و از او در گذرد و پيش او بشود،چنان كه گويند:البرد وراك [٨]، سرما از پس تو است،سرما درآيد و به مرد رسد و پيش بشود.و زجّاج گفت:«وراء» آن باشد كه از تو متوارى و پوشيده باشد،و از اضداد نيست،قال الشّاعر:

حلفت و لم اترك لنفسك ريبة و ليس وراء اللّٰه للمرء مذهب
اى،بعد اللّٰه،و اين را بر توسّع بر خلف حمل كنند. وَ يُسْقىٰ مِنْ مٰاءٍ صَدِيدٍ ،و