روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٢ - ترجمه

آنگه گفت: لَهُمْ عَذٰابٌ ،ايشان را يعنى اين كافران را كه ذكر ايشان رفت، ايشان را عذابى بود در زندگانى دنيا از قتل و اسر و نهب و غارت و استرقاق، وَ لَعَذٰابُ الْآخِرَةِ ،و عذاب دوزخ در سراى آخرت، أَشَقُّ ،سخت‌تر [١]باشد.و مشقّت، رنجى بود كه نزديك بود كه دل را بشكافد،و الشّق،الصّدع،و الشّق،النّصف، و الشّقّ،المشقّة ايضا. وَ مٰا لَهُمْ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وٰاقٍ ،و ايشان را از خداى حاميى [٢]و مانعى نبود.«من»اوّل استدعاى [٣]غايت است،و دوم زيادت است براى تأكيد نفى.

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ ،خلاف كردند در رافع [٤]مثل،بعضى گفتند:

مرفوع است بر ابتدا و خبر او محذوف است،و تقدير آن است كه: مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ ،مثل جنّة تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ ،گفت:مثل آن بهشت كه متّقيان و پرهيزگاران را وعده كردند،مثل بستانى است پردرخت كه در زير آن جويها مى‌رود.و بعضى دگر گفتند:«مثل»به معنى صفت است،اى صفة اَلْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ صفة جنّة تجرى،و تقدير همان‌كه در اوّل گفتيم،و نظير مثل بمعنى صفة،قوله: وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْأَعْلىٰ [٥]... ،اى،الصّفة العليا،و قوله: ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ [٦]... ،فرّاء گفت:مثل صلت [٧]است و زيادت،و تقدير آن است كه: اَلْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ [٥٥-پ] تَجْرِي خبر اوست.گفت:آن بهشت كه متّقيان را وعده كردند در زير آن جويها مى‌رود.و عرب مثل و مثل بسيار صله كنند [٨]،نحو قوله: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ [٩]... ،اى ليس كهو.

مقاتل گفت: مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فى الخلود و الدّوام و البقاء،كمثل النّار الّتى وعد الكافرون.گفت:صفت اين بهشت كه متّقيان را وعده دادند در دوام و خلود و بقا،چون مثل و صفت دوزخ است كه كافران را وعده دادند،و اين وجهى [١٠]