است اصل او،و آن ايمان است [١]:توحيد و عدل و نبوّت و امامت،تصديق آن به دل است،و فرع او كه گفت اوست [٢]بر زبان است چون از زبان برآيد تا به آسمان رسيدن او را هيچ حجاب نباشد [٣]،بيانه: إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصّٰالِحُ يَرْفَعُهُ [٤]... ،رسول-صلّى اللّٰه عليه و على آله-گفت:

مثل الاسلام كمثل الشّجرة الثّابتة الايمان باللّٰه اصلها و الصّلوات الخمس جذوعها و الزّكاة فرعها و صيام شهر رمضان لحاؤها [٥]و حسن الخلق و رقها ،گفت:مثل اسلام چون درختى است رسته،اصل آن ايمان [٦]است و تنۀ آن نماز پنج است و زكات شاخه‌هاى آن است،و روزۀ ماه رمضان پوست آن است،و خوى خوش برگهاى آن است.

مقاتل حيّان روايت كرد از كلبى از عبد اللّٰه عبّاس از رسول-صلّى اللّٰه عليه و على آله-كه او گفت:

انّ للّٰه عمودا من نور اسفله تحت الارض السّابعة و رأسه تحت العرش فاذا قال العبد اشهد ان لا اله الّا اللّٰه و انّ محمّدا عبده و رسوله اهتزّ العرش و تحرّك العمود فيقول اللّٰه عزّ و جلّ:اسكن،فيقول:كيف اسكن و [٧]لم تغفر لقائلها، خداى را تعالى عمودى است از نور،زير [٨]آن در زير زمين هفتم است و بالاى آن در زير عرش است،چون بنده گويد:لا اله الّا اللّٰه محمّد رسول اللّٰه،عرش بلرزد و عمود بجنبد،حق‌تعالى گويد:ساكن شو،گويد:چگونه ساكن شوم و تو هنوز گويندۀ اين كلمات را نيامرزيدى [٩]!حق‌تعالى گويد:

ملائكتى و سكّان سماواتى اشهدوا انّى قد غفرت له ،فريشتگان من و ساكنان آسمانهاى من!بر من گواه باشى كش [١٠]بيامرزيدم.

بعضى اهل معانى گفتند:آنچه مشبّه است به اصل،علم است،و آنچه مشبّه

[١] .قم+به،آو،بم،آب،آز،آج،لب،مش،آل+از.

[٢] .قم:و فرع او گفت اوست كه،مل:و فرع او كه گفت.

[٣] .آب،آز:بود.

[٤] .سورۀ فاطر(٣٥)آيۀ ١٠.

[٥] .مل:طاقها.

[٦] .قم+به خداى.

[٧] .آو،بم،آب،آز،آج،لب،آل،مش+انت.

[٨] .كذا در اساس و قم و مل،آو،بم،آب،آز،آج،لب،آل،مش:اصل.

[٩] .آو،بم،آب،آز،لب:نيامرزيده،آج،آل،ش:نيامرزيده‌اى.

[١٠] .بم،آب،مل،آز،آج،لب،آل،مش:كه او را.