روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١٨ - ترجمه

وَ أَمّٰا إِذٰا مَا ابْتَلاٰهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ [١]... اى،ضيّق [٢]. وَ فَرِحُوا بِالْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا ،و ايشان به زندگانى دنيا شادمانه‌اند.

مجاهد گفت:مراد مشركان مكّه‌اند. وَ مَا الْحَيٰاةُ الدُّنْيٰا فِي الْآخِرَةِ إِلاّٰ مَتٰاعٌ ،و حيات دنيا در جنب آخرت نيست الّا متاعى كه به او تمتّع كنند و بر برگيرند.ابن سابط گفت:يعنى به مقدار كفى از خرما كه مردم به مزد شبان دهند [٣]يا قدرى آرد.

كلبى گفت:مانند متاعى خسيس است كه آن را قدرى و قيمتى و بقايى نبود،چون كاسه‌اى و سكره‌اى و قدحى و آنچه به اين ماند.

وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا ،آنگه حكايت آن كرد كه كافران مكّه گفتند: لَوْ لاٰ أُنْزِلَ ،اى هلا [٤]انزل،چرا فرونفرستد بر او آيتى و دلالتى و علامتى كه دليل صدق او كند در اين دعوى كه مى‌كند؟ مفسّران گفتند:مرا به آيت،عبد اللّه بن ابى اميّه است و اصحابش.و لو لا، اين جا كلمت تحضيض است. قُلْ إِنَّ اللّٰهَ يُضِلُّ مَنْ يَشٰاءُ ،بگو كه خداى تعالى اضلال كند آن را كه خواهد به تمكين و تخليت يا به خذلان بر وجه عقوبت يا به حكم و تسميه يا به معنى اهلاك،نحو قوله: وَ يُضِلُّ اللّٰهُ الظّٰالِمِينَ [٥]... ،يا به معنى وجدان،چنان كه اضلّ بعيره [٦].و اين وجوه به استقصا برفته است و آنچه لايق است اين جا خذلان است بر سبيل عقوبت و امّا تخليت بينه و بين نفسه. وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنٰابَ [٥٢-ر]،و هدايت كند به خويشتن،يعنى به ثواب خود آنان را كه ايشان [٧]انابت كنند و با خداى شوند و با درگاه او.و مراد به هدايت اين جا لطف است.

اَلَّذِينَ آمَنُوا ،محلّ او نصب است براى آن‌كه بدل است از من،فى قوله: وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنٰابَ ،و از صفت ايشان آن است كه ايمان دارند. وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ ،و دلهاى ايشان بيارامد به ذكر خداى.آنگه گفت: أَلاٰ[بِذِكْرِ اللّٰهِ] [٨]به ذكر خداى و نام خداى دلها بيارامد.عبد اللّه عبّاس گفت:مراد سوگند است كه آن