روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١٧ - ترجمه
دانى كه به بهشت كه شود؟گفتند:اللّه و رسوله اعلم،خداى و پيغامبر عالمتر.
گفت:آن مهاجران [١]كه سدّ ثغور كنند به ايشان و دفع مكاره كنند،يكى از ايشان بميرد و حاجت او در دل او باشد كه قضاى آن نتواند [٢]كردن.فريشتگان بيايند و از هر درى مىدرآيند [٣]و مىگويند: سَلاٰمٌ عَلَيْكُمْ بِمٰا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدّٰارِ.
محمّد بن ابراهيم روايت كند از رسول-عليه السّلام-كه [٤]:هر سال يكبار با جماعت صحابه بيامدى به زيارت گور شهيدان،و گفتى: سَلاٰمٌ عَلَيْكُمْ بِمٰا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدّٰارِ.
وَ الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللّٰهِ مِنْ بَعْدِ مِيثٰاقِهِ ،آنگه گفت:آنان كه عهد خداى بشكافند [٥]پس ازآنكه استوار كرده باشند،و ببرند ازآنكه خداى فرمود كه با ايشان بپيوندند و در زمين تباهى كنند.بيشتر مفسّران برآنند كه:مراد به اين آيت، خارجياناند كه بغى كنند و بر امام عدل بيرون آيند،و آن،آناناند كه رسول -عليه السّلام-با اميرالمؤمنين على گفت:
يا علىّ انّك ستقاتل النّاكثين و القاسطين و المارقين. و اگر حمل كنند بر عموم،اولىتر باشد. وَ يَقْطَعُونَ مٰا أَمَرَ اللّٰهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ ،هم بر عموم گرفتن اولىتر باشد. وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ ،گفتند:مرا محارباناند، فى قوله: إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِينَ يُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسٰاداً [٦]... ، آنگه گفت:ايشان آن باشند كه نصيب ايشان لعنت بود و بدى سرا،يعنى دوزخ كه سراى عقاب است.
قوله: اَللّٰهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشٰاءُ وَ يَقْدِرُ ،حقتعالى در اين آيت ذكر آن كرد كه رازق بر حقيقت اوست،و قبض و بسط آن به فرمان اوست.گفت:خداى بگستراند روزى بر آنكه [٧]خواهد،و تنگ كند بر آنكه [٨]خواهد.و القدر و القتر،التّضييق، و منه قوله تعالى: وَ مَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ [٩]... ،و قوله:
[١] .بم،آب،آز،آج،لب:مجاهدان،مل:از مهاجر آنكه.
[٢] .قم:نتوانند.
[٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:در مىآيند.
[٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم+او گفت.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:نقض كنند.
[٦] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ٣٣.
[٨] [٧] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل+او.
[٩] .سورۀ طلاق(٦٥)آيۀ ٧.