روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٢ - ترجمه

آنجاست[٦٥-ر]كه درخت تمام نباشد الّا به سه چيز:عرقى ثابت و اصلى قائم و فرعى عالى،همچونين [١]ايمان و اسلام به سه چيز تمام شود:تصديق بالقلب،و اقرار باللّسان،و عمل بالاركان،بيانش حديث رضا-عليه السّلام-از پدرش از پدرانش -عليهم السّلام-از اميرالمؤمنين از رسول-عليه السّلام-كه گفت:

الإيمان معرفة بالقلب و اقرار باللّسان و عمل بالأركان.

حميد طويل روايت كرد از انس مالك كه رسول-صلّى اللّٰه عليه و على آله-گفت:

مثل هذا الدّين كمثل شجرة [٢]نابتة [٣]الايمان اصلها و الزّكاة فرعها، و الصّيام عرقها [٤]،و التّأخّى [٥]فى اللّٰه ثباتها [٦]و حسن الخلق و رقها و الكفّ عن محارم اللّٰه ثمرها فكما لا يكمل الشّجرة الّا بثمرة طيّبة لا يكمل الايمان الّا بالكفّ عن محارم اللّٰه ،گفت:مثل اين دين چون درختى است رسته،ايمان به خداى اصل اوست و زكات شاخ اوست،و روزه بيخ اوست.و برادرى كردن [٧]براى خداى ثبات اوست،و خوى نيكو برگ اوست،و بازايستادن از محارم [٨]ميوۀ اوست چنان كه درخت تمام نشود الّا به ميوه همچونين [٩]ايمان تمام نشود الّا به بازايستادن از محارم.

و حكمت در آن‌كه آن را به درخت خرما تشبيه كرد آن است كه از همۀ درختان درخت خرماست كه با آدمى [١٠]به‌ماند [١١]ازآنجا كه هر درخت را كه سر ببرند بار [١٢]ديگر شاخه‌ها از او و پيرامن او برآيد جز درخت خرما را كه چون سر او ببرند خشك شود و نيز برگ بر [١٣]نيارد چون آدمى كه بعد آن‌كه سرش ببرند نيز زنده نماند،دگر آن‌كه تا او را بر [١٤]بر نيفگنند و پيوند نكنند بر [١٥]نيارد،و آدمى هم چونين [١٦]بود.و رسول