روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٣ - ترجمه

بودندى،ايشان را[٧٠-ر]حاجت نبودى به آن‌كه از خداى خواستندى كه ما را با دنيا بر تا ما توبه كنيم و عمل صالح كنيم،بل [١]هم آنجا [٢]توبه بكردندى و ايمان آوردندى و به مقصود رسيدندى. فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا ،جز به رفع نشايد براى آن‌كه اگر به نصب خوانند جواب باشد،و جواب لايق نبود به معنى،براى آن‌كه قول ايشان موقوف نباشد [٣]بر انذار رسول-عليه السّلام-ايشان را،فى قوله: وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ .

قوله: وَ سَكَنْتُمْ فِي مَسٰاكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ،حق‌تعالى گفت:شما در خانۀ آن ظالمان كه[بر خود] [٤]ظلم كردند بنشستى. وَ تَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنٰا بِهِمْ ،و روشن شد شما را كه ما با ايشان چگونه كرديم [٥]انواع عذاب.و قوله: كَيْفَ فَعَلْنٰا بِهِمْ ،در جاى فاعل تبيّن است،اى و تبيّن لكم [٦]كيفيّة عذابهم. وَ ضَرَبْنٰا لَكُمُ الْأَمْثٰالَ ،و براى شما مثلها زديم.

وَ قَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ ،و ايشان-يعنى كافران-مكر خود بكردند، وَ عِنْدَ اللّٰهِ مَكْرُهُمْ ،و به نزديك خداست مكر ايشان،يعنى جزاى مكر ايشان يا ابطال مكر ايشان،على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه. وَ إِنْ كٰانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبٰالُ ،قرائت عامّه به كسر«لام»است،«لام»اوّل،و نصب«لام»دوم.و «ان»به معنى«ما»ى نفى است،و المعنى:و ما كان مكرهم لتزول منه الجبال،و «لام»براى تأكيد نفى است،مثل قوله: مٰا كٰانَ اللّٰهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ [٧]...، وَ مٰا كٰانَ اللّٰهُ لِيُعَذِّبَهُمْ [٨]... ،يعنى مكر ايشان به آنجا نباشد [٩]كه كوهها از او زائل شود،و مراد به زوال كوه،زوال امر رسول است و زوال قرآن،اين كنايت است از اين دوگانه، يعنى مكر ايشان به آنجا نرسد كه كارى بزايل [١٠]كند كه در ثبات و دوام چون كوه