روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٧ - ترجمه
:ايشان را به زمين مكّه بر.جبريل [١]در پيش ايستاد و مىرفت،و ابراهيم -عليه السّلام-براثر [٢]مىرفت با هاجر و اسماعيل.هركجا به جايى خوش برسيد آبى و گياهى و عمرانى و آبادانيى و خصبى و نعمتى بودى،گفتى:يا جبريل!اين جا فرود آرم اينان را؟گفتى:نه،كه فرمان نيست،تا برسيد [٣]به زمين مكّه،و آن زمينى است كه در او آبى و گياهى نباشد،و زمينى است شوره سنگلاخ كه كشت [٤]نرويد.
جبريل گفت:اين جا فرونه اينان را و برو.ابراهيم-عليه السّلام-ايشان را آنجا بنهاد و برگرديد به فرمان خداى،هاجر گفت:يا خليل اللّه!ما را بر كه رها مىكنى؟ او هيچ جواب نداد.آخر گفت:خداى فرمود تو را كه ما را [٥]اين جا رها كن [٦]؟گفت:
آرى.گفت:خداى تعالى ما را ضايع نكند [٧].آنگه آن قدرى آب كه در بن [٨]مشكى مانده بود [٩]به ايشان رها كرد و برفت.ايشان آن آب بازخوردند و تشنه شدند،و كودك تشنه شد و او را شير نماند.نگاه كرد نزديكتر كوه به او و كوتاهتر صفا بود.برآن دويد تا هيچ كسى را بيند و يا آوازى شنود.كس [١٠]را نديد.ازآنجا فرود [١١]دويد [١٢]تا همچونين [١٣]هفت بار بكرد [١٤]در بار هفتم آوازى شنيد [١٥]از اين جانب و از آن جانب بنگريد [١٦]كس را نديد.دگرباره هم آن [١٧]آواز بشنيد،گفت:اى خداوند اين آواز!من تو را نمىبينم و آوازت مىشنوم،اگر توانى تا فريادرسى [١٨]بكنى بكن كه ما هلاك شديم.آن فريشته ظاهر شد و به نزديك اسماعيل آمد و پاى او بگرفت و پاشنۀ او در زمين ماليد،چشمهاى آب از زير پاى او روان شد و سر در بيابان نهاد.
[١] .قم،مش+عليه السّلام.
[٢] .قم،آز+او.
[٣] .آو،بم،آب،آج،آز،آل،لب،مش:برسيدند
[٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و آل+بر او.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:مرا.
[٦] .آو،بم،آب،آج،آز،آل.لب:كنى،مش:كنيد.
[٧] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:نگذارد.
[٨] .مش،آز،آب،آل:در اين.
[٩] .قم،آو،آب،آج،بم،مل،آز،آل،لب:مشك مانده بود،مش:مشك بود.
[١٠] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:هيچكس.
[١١] .همۀ نسخه بدلها:فرو.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها+و بر كوه مروه دويد،كس را نديد،دگرباره بر كوه صفا دويد و دگرباره با كوه مروه دويد.
[١٣] .قم،مل:همچنين،ديگر نسخه بدلها:ندارد.
[١٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:بگرديد.
[١٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز آب+ضعيف.
[١٦] .آو،آج،بم،مل،آل،لب،مش:نگريد،آب،آز:بگرديد.
[١٧] .قم:هم از آن،مل،آل،آج،لب،مش:همان.
[١٨] .قم،آو،بم،مل،آز،آل،مش:رسى.