روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩١ - ترجمه
مُهْطِعِينَ ،اى مسرعين،شتابزدگان باشند،و نصب او بر حال باشد.سعيد جبير گفت:دويدنى باشد چون دويدن گرگ.مجاهد گفت:مديمى [١]النّظر.كلبى گفت:ناظرين.ضحّاك گفت:شديدى النّظر [٢]من غير ان يطرف،مىنگرند و چشم برهم نزنند.مقاتل گفت:مقبلين الى النّار،روى به دوزخ نهاده باشند.و اصل اهطاع،اسراع بود،قال الشّاعر:
في مهطع سرح كأنّ زمامه
في رأس جذع من اوال [٣]مشذّب
مُقْنِعِي رُؤُسِهِمْ
،سرها برداشته.قتيبى گفت:مقنع آن باشد كه سر بردارد و چشم در پيش دارد و در چيزى مىنگرد چنان كه چشم از او برندارد،و منه:الاقناع فى الصّلاة.حسن بصرى گفت:روز قيامت همهكس را روى به جانب آسمان بود، كس با كس ننگرد.و اصل كلمت من قنع باشد و اقنع غيره،من باب حفرت [٤]بئرا و احفرت زيدا بئرا،اذا جعلته حافرا لها،همچونين [٥]اقنع،اى جعل نفسه قانعة [٦]فى النّظر الى السّماء او الى ما بين يديه لا يرفع طرفه منه.آنگه استعمال كردند فى الرّأس و النّظر الى السّماء،قال الشّمّاخ:
يباكرن العضاة [٧]بمقنّعات
نواجذهنّ كالحدإ [٨]الوقيع
يصف ابلا ترعى شجر العضاه،يقول يباكرن العضاه بابل مرفوعات الرّءوس، مواجذها كالفئوس الواقعة عليها،و قال الرّاجز:
انغض [٩]نحوي رأسه و أقنعا
كأنّما أبصر شيئا اطمعا
لاٰ يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ
،نظر ايشان با ايشان نيايد،كالشّاخص ببصره،چشم بر هم نزنند. وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَوٰاءٌ ،عبد اللّه عبّاس گفت:يعنى دلهاى ايشان خالى باشد از همه خير [١٠].مجاهد گفت و ابن زيد:دلهاى ايشان چون هواست،در او هيچ خيرى و
[١] .آج:مدين.
[٢] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و لب:شديد النظر.
[٣] .مل:اواك.
[٤] .مل:حفر.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،همچنين.
[٦] .همۀ نسخه بدلها:قانعا.
[٧] .اساس و بيشتر نسخه بدلها:العضاة،با توجه به منابع بيت و لغت و مل،تصحيح شد.
[٨] .قم،آب،آج،لب:كالحدّ.
[٩] .اساس و لب،انقض،قم:ابعض،آو،بم،آب،آز،آل،آج،ابعض،مش:ابغض،با توجه به معنى بيت تصحيح شد.
[١٠] .آو،بم،آج،لب،مش:چيز،آب،آز:چيزها.