روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤٣ - ترجمه

چون گويد: إِيّٰاكَ نَعْبُدُ وَ إِيّٰاكَ نَسْتَعِينُ [١]،گويد:

هذا بينى و بين عبدى ،اين ميان من و ميان بندۀ من است.

چون گويد: اِهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ [٢]،حق‌تعالى گويد:

هذا لعبدى و لعبدى ما سأل [٣] ،اين بندۀ مراست و بنده مراست آنچه خواست.

و گفته‌اند:براى آن‌كه منقسم است به دو قسمت،يك‌نيمه ثنا و يك‌نيمه دعا،يك‌نيمه حقّ ربوبيّت و يك‌نيمه حظّ عبوديّت.

و گفته‌اند:براى آن‌كه اهل آسمان نماز به آن كنند چنان كه اهل زمين نماز به آن كنند.

و گفته‌اند:براى آن‌كه دو بار انزله بود،يكى بار [٤]به مكّه و يكى بار [٥]به مدينه.

حسين بن الفضل گفت:هريك يك‌بار كه اين سورت فرود آمد [٦]،هفتاد هزار فريشته [٧]با آن فرود آمد [٨].و سبب آن بود كه هفت كاروان به يك‌بار از بصرى و اذرعات از آن جهودان بنى قريظه و بنى النّضير به يك روز در آمدند در مدينه و در آنجا انواع مال بود از جواهر و طيب و متاع دريا و انواع اموال مسلمانان گفتند:كاشك [٩]اين هفت كاروان ما را بودى تا در سبيل خداى صرف كردمانى [١٠].جبريل آمد و يك‌بار ديگر فاتحة الكتاب بياورد و گفت:اين هفت آيت شما را بهتر است از آن هفت كاروان،و دليل اين تأويل قوله تعالى: لاٰ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلىٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ [١١]-الآيه.

و گفته‌اند:براى آن سبع المثانى خواند آن را كه اوّل او اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ است،و اين اوّل كلمتى بود كه آدم گفت چون او را عطسه‌اى آمد،و آخر كلمتى باشد كه اهل بهشت گويند،چنان كه گفت: وَ آخِرُ دَعْوٰاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ [١٢].

و گفته‌اند:براى آن‌كه خداى تعالى اين سورت مستثنى كرد و مدّخر براى اين