همچنين بفرستاديم[تو را] [٧]در امّتى كه بگذشتند از پيش ايشان جماعاتى تا بخوانى بر ايشان آنچه وحى كرديم به تو،و ايشان كافر شدند [٨]به خداى،بگو او خداى من است،نيست خداى مگر او،بر او توكّل كردم و با اوست بازگشت من.

قوله تعالى: وَ لِلّٰهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً -الآية،حق‌تعالى در اين آيت بيان كرد كه:هركه هست از عقلا در آسمانها و زمين[٤٩-ر]، همه خداى را سجده مى‌كنند امّا بطوع و رغبت و امّا به كراهت و جبر.و در او چند قول گفتند:

حسن بصرى و قتاده و ابن زيد گفتند:مؤمنان خداى را سجده مى‌كنند بطوع و رغبت بى‌اكراه و اجبارى،و كافران بر رغم و كراهت خود از بيم شمشير.و عبد اللّه مبارك گفت از سفيان ثورى كه:ربيع خثيم چون اين آيت خواندى،گفتى:بل طوعا يا ربّاه،بل ما تو را سجده بطوع و رغبت مى‌كنيم اى خداى.

قولى دگر آن است كه:مؤمنان خداى را سجده كنند بطوع،و كافران از روى حاجت و افتقار به او و مذلّت و انقياد او را در حكم ساجدند،ازآنجا كه خاشع و

[١] .قم:ايمان آوردند،آو،آج،لب:بگرويدند.

[٣] [٢] .قم،آو،آج،لب:ياد كرد.

[٤] .قم،آو،آج،لب:ايمان آوردند.

[٥] .آو،آج،لب:كردند.

[٦] .قم:بازگشتنگاهى:آو،آج،لب:بازگشتن.

[٧] .اساس:ندارد،از قم،افزوده شد.

[٨] .قم:مى‌شوند،آو،آج،لب:شوند.