روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧١ - ترجمه

است به فرع عمل است،ازآنجا كه بناى عمل بر علم باشد چنان كه فرع از اصل پيدا شود.

آنگه درخت را وصف كرد به آن‌كه هر حينى [١]بر بياورد. تُؤْتِي ،اى تعطى.و اكل،ميوه باشد،و در«حين»،خلاف كردند،عبد اللّٰه عبّاس گفت:به يك روايت مراد به«حين»شش ماه است،و اين قول سعيد جبير و قتاده و حسن است،و روايت از باقر و صادق-عليهما السّلام-و مذهب ما اين است.و اگر كسى نذر كند كه حينى روزه دارد به نزديك ما شش ماه روزه بايد داشتن [٢]او را براى اين آيت و بما ثبت عن آل محمّد عليه و عليهم السّلام.و مجاهد و عكرمه و ابن زيد گفتند:مراد يك سال است.عكرمه گفت:عمر عبد العزيز كس فرستاد به من و گفت:من نذر كرده‌ام كه غلامى در خيانتى [٣]كه كرده است يا دستش ببرم يا حينى بازدارم او را.گفت:

دستش مبر و لكن يك سال بازدارش كه من از عبد اللّٰه عبّاس شنيدم كه«حين»،دو است:حينى است كه شناسند و حينى كه نشناسند.امّا آن حين كه نشناسند قوله:

وَ مَتٰاعٌ إِلىٰ حِينٍ [٤]، و قوله: وَ لَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ [٥]، و آن«حين»كه شناسند قوله:

تُؤْتِي أُكُلَهٰا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهٰا ،از ميان يك سال تا سر [٦]سال باشد.

ربيع انس گفت:هر بامداد و شبانگاه [٧]باشد براى آن‌كه هر بامداد و شبانگاه اين كلمت با عملى كه مؤمن كرده باشد به آسمان برند.سعيد بن المسيّب گفت:

مراد دو ماه است براى آن‌كه خرما بر درخت بيشتر از دو ماه نباشد.و ضحّاك گفت:هر ساعتى از ساعات شب و روز اگر تابستان باشد و اگر زمستان آن را «حين»خوانند و مراد آن است كه مؤمن خالى نباشد در هيچ‌وقتى از اوقات از اعمال خير.

اهل اشارت گفتند:وجه حكمت [٨]در تشبيه اسلام و ايمان به درخت از