روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٨ - ترجمه
در آيت اين دليل نيست براى آنكه در آيت بيشتر از زياده و نقصان نيست،امّا آنكه به حيض باشد يا بجز حيض در آيت نيست،امّا مدّت حمل به نزديك ما كمتر از شش ماه نباشد و بيشتر از نه ماه نباشد و به يك روايت يك سال.
و مذهب ابو حنيفه و جماعتى آن است كه:بيشتر مدّت حمل دو سال باشد،و مذهب شافعى آن است كه:چهار سال باشد و چنين گفت كه،حمّاد بن سلمة گفت هرم بن حيّان به چهار سال بزاد،و چون بزاد دندانهايش تمام برآمده بود.
و در خبر است كه در عهد عمر خطّاب زنى را پيش او آوردند كه به شش ماه بار بنهاده بود و بر او دعوى كرد شوهر كه كودك نه مراست [١]به علّت آنكه به شش ماه وضع افتاده بود.عمر [٢]بفرمود تا زن را رجم كنند.اميرالمؤمنين على گفت -عليه السّلام:ان خاصمتك بكتاب اللّٰه خصمتك،اگر اين زن به كتاب خداى با تو خصومت كند تو را غلبه كند.گفت:چگونه؟گفت:قال اللّٰه تعالى: وَ حَمْلُهُ وَ فِصٰالُهُ ثَلاٰثُونَ شَهْراً [٣]...، و قال: وَ الْوٰالِدٰاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلاٰدَهُنَّ حَوْلَيْنِ كٰامِلَيْنِ [٤]- الآيه، چون مدّت رضاع به دو سال بنهند [٥]چنان كه خداى تعالى نهاد [٦]دو سال تمام بيست و چهار ماه باشد تا به سى ماه،شش ماه ماند كه مدّت حمل بوده باشد.عمر گفت:
راست گفتى [٧]و بفرمود تا زن را رها كردند.
قوله: وَ مٰا تَغِيضُ الْأَرْحٰامُ ،اى ما تنقص،و الغيض،النّقصان،يقال:غاض الماء يغيض غيضا[،و منه الحديث:لا تقوم السّاعة حتّى يكون الولد غيظا [٨]و المطر قيظا و يغيض الكرام] [٩]و تفيض اللّئام فيضا،و قال [١٠]تعالى: وَ غِيضَ الْمٰاءُ [١١]...، اى نقص،و«غاض»هم لازم است و هم متعدّى،چنان كه«نقص»،هم لازم است و هم متعدى،يقال:غاض الماء و غضته انا. وَ كُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدٰارٍ ،و هر چيزى به نزديك خداى-جلّ جلاله-به اندازه باشد.در معنى او دو قول گفتند:يكى آنكه،
[١] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:از من نيست.
[٢] .قم+ رضىاللّٰهعنه.
[٣] .سورۀ احقاف(٤٦)آيۀ ١٥.
[٤] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢٣٣.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:دو سال باشد.
[٦] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:گفت.
[٧] .آو،بم+راست گفتى،آج،لب:فرمودى.
[٨] .ديگر نسخه بدلها:غيضا.
[٩] .اساس،افتادگى دارد،از قم آورده شد.
[١٠] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل+اللّٰه.
[١١] .سورۀ هود(١١)آيۀ ٤٤.