روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٢ - ترجمه

علمى [١]جاى نمى‌گيرد.سعيد جبير گفت:دلهاى ايشان مضطرب [٢]است،آن را قرارى نيست در سينۀ ايشان از خوف و فزع،و اين‌همه وصف روز قيامت است به شدّت و صعوبت و هولناكى.

وَ أَنْذِرِ النّٰاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذٰابُ ،و بترسان مردمان را اى محمد از روزى كه عذاب با ايشان آيد.و نصب«يوم»،بر مفعول دوم«انذر»است نه بر ظرف.قتاده گفت،معنى قوله: وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَوٰاءٌ ،گفت:دلهاى ايشان به حلق رسيده است [٣]، كقوله تعالى: وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنٰاجِرَ [٤]... ،و اصل كلمت از هواست كه جوّ باشد،قال حسّان:

الا ابلغ ابا سفيان عنّي فانت مجوّف نخب هواء
و قال زهير:

كأنّ الرّحل [٥]منها فوق صعل من الظّلمان [٦]جؤجؤه هواء [٧]
گفته‌اند:شتر مرغ را دل نباشد،و قال آخر:

و لا تك من اخدان كلّ يراعة هواء كسقب النّاب [٨]جوفا مكاسر [٩]
فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا ،گويند ظالمان و كافران: رَبَّنٰا أَخِّرْنٰا إِلىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ، بار خدايا!ما را بازپس دار تا به وقتى نزديك.معنى آن است كه ما را با دنيا بر و در دنيا ما را مهلتى ده. نُجِبْ دَعْوَتَكَ ،تا ما اجابت دعوت تو كنيم و متابعت پيغامبران كنيم [١٠]،و جزم اين فعلها بر جواب امر است،ايشان را بر سبيل تقريع و ملامت گويند:

نه سوگند خورده بودى پيش از اين كه ما را از والى [١١]نخواهد بودن از دنيا و انتقالى با سراى آخرت؟و آيت دليل است بر آنكه اهل آخرت مكلّف نباشند،چه اگر مكلّف