روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٥ - ترجمه

كنند و مقصود،چنان كه سلب زيد ثوبه،اى سلب ثوب زيد.و جاءنى القوم اشرافهم،اى جاءنى اشراف القوم،و قوله: يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِيهِ [١]... ، اى عن قتال الشّهر الحرام.و مبرّد گفت:«اعمالهم»مرفوع است به ابتدا،و «كرماد»خبر اوست.و«رماد»،خاكستر باشد. اِشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ ،باد به او سخت شود،در روزى كه باد سخت آيد كس نتواند كه از آن چيزى بازدارد،و غرض [٢]تشبيه آن است كه:آن عمل كه ايشان مى‌كنند،همچنان باطل و بى‌حكم باشد و آن را اثبات [٣]و ثوابى نبود كه چنان كه خاكستر خرد را در روز باد سخت.و قوله: يَوْمٍ عٰاصِفٍ ،در او دو قول گفتند:يكى آن‌كه يوم عاصف ريحه،روزى كه بادش سخت باشد،و يكى آن‌كه:يوم ذي ريح عاصف،كقولهم:ليل نائم و يوم ماطر،اى ذات نوم و ذو مطر،و ظاهر آيت صورت احباط دارد و عند تأمّل دليل است بر بطلان احباط،و آن‌كه هركجا در قرآن احباط است،مراد نفى وقوع [٤]و قبول است از اصل و بن،براى آن‌كه باتّفاق اعمال كافران را هيچ وقوعى نباشد تا [٥]چيزى بايد [٦]كه آن را احباط كند،بااين‌همه حق‌تعالى بر توسّع آن را تشبيه كرد به رماد حاصل كه باد آن را متفرّق كند به ظاهر حصول اعمال نه به وقوع حكم و استحقاق ثواب بر او،و كذلك قوله: وَ قَدِمْنٰا إِلىٰ مٰا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنٰاهُ هَبٰاءً مَنْثُوراً [٧]،و معنى آيت آن است كه:اعمال كافران را اگرچه به ظاهر حصولى هست،به حكم و وقوع و استحقاق آن را محصولى نباشد و با خاكسترى ماند كه به روز باد سخت باد بر او گماشته شود تا در عالم متفرّق شود و كس نتواند آن را ضبط كند. ذٰلِكَ هُوَ الضَّلاٰلُ الْبَعِيدُ ،اختيار كفر و اصرار بر او ضلالى و گمراهى باشد دور [٨].

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ ،گفت:نبينى كه خداى تعالى آسمان و زمين بيافريد بحقّ و حكمت،نه به عبث و [٩]بازى؟