پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠ - منزلگاههاى قيامت

مى‌گردد، آيا جز آنچه را عمل كرده‌اند پاداش داده مى‌شوند؟!

٨- آنها كه به قيامت ايمان نمى‌آورند عذاب دردناكى برايشان آماده ساخته‌ايم.

٩- و به آنها گفته مى‌شود: امروز شما را فراموش مى‌كنيم، همان‌گونه كه شما ديدار امروز را فراموش كرديد، و جايگاه شما دوزخ است، و هيچ ياورى نداريد!

١٠- و اگر مى‌خواهى (از چيزى) تعجب كنى، عجيب، گفتار آنهاست كه مى‌گويند: آيا آن هنگامى كه خاك شديم (بار ديگر زنده مى‌شويم و) به خلقت جديدى باز مى‌گرديم؟! آنها كسانى هستند كه به پروردگارشان كافر شده‌اند، و آن غل و زنجيرهاست در گردنشان، و آنها اصحاب آتشند و جاودانه در آن خواهند ماند.

تفسير و جمع‌بندى‌

تأكيدهاى پى در پى‌

در آيات فوق مسأله معاد و حيات پس از مرگ با تأكيدات فراوانى به صورت‌هاى مختلف مطرح شده است، و همه بيانگر اهميّت خاصى است كه قرآن براى اين مسأله قائل است.

در نخستين آيه، سخن از اجماع قطعى انسان‌ها در آن روزى كه هيچ شك و ترديدى در آن نيست به ميان آمده مى‌فرمايد: «هيچ معبودى جز اللَّه نيست، و به طور قطع همه شما را در روز قيامت كه شك و ترديدى در آن راه ندارد جمع مى‌كند» (اللَّهُ لا الهَ الا هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ الى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ لارَيْبَ فِيهِ).

سپس براى تأكيد بيشتر مى‌افزايد: «چه كسى از خدا راستگوتر است»؟! (وَ مَنْ اصْدَقُ مِنَ اللَّه حَديثاً).

آغاز و انجام آيه، و بندبند آن، هركدام تأكيدى است بر اين مسأله، و نشان دهنده ميزان اهميّتى است كه قرآن براى اين موضوع قائل است. [١] قابل توجه اين‌كه‌ «رَيْب» به گفته «مقاييس اللغة» در اصل به معناى هرگونه شك است، يا شكى كه آميخته با خوف و ترس باشد، و اگر اين واژه بر «حاجت» نيز اطلاق مى‌شود به خاطر آن است كه صاحب حاجت معمولًا شك در حصول آن دارد، شكى آميخته با خوف از دست رفتن!

در «فروق اللغة» ميان «شك» و «ريب» تفاوتى ذكر شده، كه‌ «ارْتيابُ» شكى است آميخته با تهمت.

شايد به كار رفتن اين واژه در قرآن مجيد در مورد معاد نيز به خاطر همين باشد كه مخالفان علاوه بر

[١]. آيات فراوان ديگرى نيز در قرآن است كه همه بر اين موضوع تأكيد مى‌كند كه در معاد هيچ ريبى نيست، مانند آيه ٧ حج، وآيه ٩ و ٢٥ آل‌عمران، آيه ١٢ انعام، آيه ٢١ كهف، آيه ٥٩ غافر، آيه ٧ شورى، و آيه ٢٦ و ٣٣ جاثيه.