پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٥ - ٦٢- يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فى النّارِ

«يَوْمُ الْحَسْرَةِ» است (مريم ٣٨).

ولى چه سود؟ آيا مجروح كردن دست‌ها با دندان كه نوعى انتقام گرفتن از خويشتن است مشكلى را حل مى‌كند؟ يا آرامشى مى‌بخشد؟ يا به عكس بر ناراحتى ظالمان مى‌افزايد، و رسوايى آنها را نيز بيشتر مى‌كند؟!

در تفسير «الميزان» آمده است كه‌ «ظالم» در اين آيه هر ظالمى را شامل مى‌شود. همان‌گونه كه‌ «رسول» نيز هر پيامبرى را شامل مى‌شود، هرچند مورد توجه ظالمان اين امت، و رسول اللَّه محمّد بن عبداللَّه صلى الله عليه و آله و سلم است.

البتّه براى اين آيه شأن نزولى در تفاسير مختلف آمده است كه شرح آن طولانى است. ولى مى‌دانيم شأن نزول‌ها مفهوم آيات را محدود نمى‌كند. [١]

٦١- يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِيْنَ كَفَرُوا عَلَى النّارِ

٦٢- يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فى‌ النّارِ

در اين‌جا نيز دو توصيف مشابه و قريب به يكديگر نسبت به آن روز عظيم ديده مى‌شود: در نخستين تعبير كه دوبار در سوره «احقاف» آمده (آيه ٢٠ و ٣٤)، مى‌فرمايد: «آن روز را به ياد آوريد كه كافران را بر آتش دوزخ عرصه مى‌كنند» (وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِيْنَ كَفَرُوا عَلَى النّارِ.

در آيه اوّل به دنبال آن مى‌فرمايد: «شما از لذائذ و طيّبات دنياى خود بهره گرفتيد (و به آن دل خوش كرديد) اما امروز عذاب ذلّت بار به خاطر استكبار به ناحق در زمين و به خاطر گناهانى كه انجام مى‌داديد، دامان شما را خواهد گرفت».

و در آيه دوّم مى‌فرمايد: «در آن هنگام كه عرضه بر آتش دوزخ مى‌شوند به آنان گفته مى‌شود آيا اين حق نيست (شما همواره قيامت را از افسانه‌هاى خرافى پيشينيان مى‌دانستيد، آيا اكنون هم همان عقيده را داريد) ولى آنها مى‌گويند: آرى سوگند به پروردگارمان كه آن حق است».

در واقع در آيه اوّل، به جنبه‌هاى اعتقادى كه مايه هلاكت دوزخيان شده اشاره مى‌شود و در آيه دوّم به جنبه‌هاى عملى، يعنى همان لذّات نامشروع و بهره‌گيرى حرام از مواهب الهى.

[١]. براى توضيح بيشتر به «تفسير نمونه»، جلد ١٥، صفحه ٦٨ مراجعه فرماييد.