پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٦ - ٣٨- يَوْمَ هُمْ بارِزُونَ

به هر حال تعبير، تعبير بسيار گويا، و ترسيم روشنى از حالت عجيب انسان‌ها در آن روز است كه قرآن مجيد با يك تشبيه كوتاه آن را بازگو كرده بعضى معتقدند اين‌كه پروانه آن قدر دور شمع مى‌چرخد تا خود را آتش مى‌زند به خاطر آن است كه فاقد حافظه است، به شعله‌ها نزديك مى‌شود و حرارت آن را لمس مى‌كند و فرار مى‌كند، اما بلافاصله فراموش كرده، بار ديگر به شعله نزديك مى‌شود، تا سرانجام خود را به آتش مى‌زند و مى‌سوزاند.

بدكاران مجرم در آن روز نيز به قدرى پريشان خاطر و مضطربند كه گويى حافظه خويش را از دست مى‌دهند، و همچون پروانگان خود را در آتش دوزخ مى‌افكنند.

ارباب لغت و مفسّران براى‌ (فَراشْ» معانى متعددى ذكر كرده‌اند: بعضى آن را به ملخ‌هايى كه در آسمان پهن و گسترده و متراكم مى‌شوند تفسير كرده‌اند، و بعضى به پشه‌هايى كه گروه گروه با هم پرواز مى‌كنند، ولى غالب اهل لغت و مفسّران آن را به همان معناى پروانه تفسير نموده‌اند، مخصوصاً «خليل بن احمد» در كتاب «العين» مى‌گويد: «الْفَراشُ الَّتى تَطيرُ طالِبَةً لِلضَّوءِ؛ فراش پرنده‌اى است كه پرواز مى‌كند در حالى كه طالب نور است»، صحاح اللغة نيز مى‌گويد: «فراش» جمع «فراشه» همان پرنده‌اى است كه پرواز مى‌كند و در آتش فرو مى‌افتد.

٣٧- يَوْمَ تُبْلَى السَّرائرُ

٣٨- يَوْمَ هُمْ بارِزُونَ‌

دو توصيف بالا كه يك حقيقت را در دو از آن روز بزرگ عرضه مى‌كند (و در آيات ٩ سوره طارق و ١٦ مؤمن آمده است) مطلب تكان‌دهنده‌اى را بازگو مى‌كند كه ايمان به آن در تربيت انسان‌ها بسيار مؤثر است.

در آيه نخست مى‌گويد: «آن روز روزى است كه اسرار نهان آشكار مى‌شود»! (يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ).

و در آيه دوّم مى‌گويد: «آن روز روزى است كه پرده‌ها و حجاب‌ها كنار مى‌رود، و همه انسان‌ها با تمام اسرار درون و برونشان ظاهر مى‌شوند» (يَوْمَهُمْ بارِزُونَ).

در آن روز چيزى مخفى نمى‌ماند، چرا كه از يكسو موانع مادى همچون كوه‌ها و تپه‌ها برچيده مى‌شود، و زمين به صورت‌ «قاع صفصف» (بيابان هموار و بدون پستى و بلندى) درمى‌آيد (طه ١٠٦).