اين تعبير تعبير بسيار پرمعنايى است كه بيانگر جدايى‌ها در آن روز عظيم است: جدايى حق از باطل، جدايى صفوف مؤمنان و صالحان از كافران و مجرمان، جدايى برادر از برادر، و پدر و مادر از فرزند. و جدايى سرنوشت خوبان و بدان.

اين تعبير گاهى به معناى يوم القضاء و روز داورى نيز مى‌آيد، زيرا قاضى به وسيله حكم خود منازعه را پايان مى‌دهد، و لذا به حكم و قضاوت كه علت پايان مخاصمات است، «الفصل» گفته مى‌شود.

***

٧- يَوْمُ الْخُرُوجِ‌

اين نام تنها در يك آيه قرآن مجيد آمده است، در آيه ٤٢ ق ضمن اشاره به روزى كه نفخ دوم صور دميده مى‌شود، مى‌فرمايد: ذلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ: «آن روز روزى است كه همه اموات زنده شده (و از قبرها) خارج مى‌شوند» آرى آن روز روز خارج شدن است از مرگ به حيات و از عالم برزخ به عالم آخرت، و از درون به برون، و از پنهان به آشكار!

همين معنا به شكل ديگرى در آيه ٤٣ معارج آمده است آنجا كه مى‌فرمايد: يَوْمَ يُخْرَجُونَ مِنَ الْاجْداثِ سِراعاً كَانَّهُمْ الى‌ نُصُبٍ يُوفِضُونَ: «روز موعود آنها همان روزى است كه از قبرها به سرعت خارج مى‌شوند.

گويى به سوى بتهايشان مى‌دوند»! [١]

اين تعبير نشان مى‌دهد حوادث قيامت در آغاز كار با سرعت فوق‌العاده‌اى انجام مى‌گيرد، و در عين حال طعنه و سخريه‌اى است نسبت به بت‌پرستان و بت‌پرستى كه مهمترين بخش زندگانى آنان را تشكيل مى‌دهد، و بيشترين توجه آن سبك مغزان را به خود تخصيص داده بود، به طورى كه دويدن آنها به سوى بت‌ها به عنوان نمونه روشن «شتاب» معرفى شده است، دويدن و شتاب به سوى بت‌ها در يك روز جشن و يا عزا، و يا در حال بازگشت از سفر، و از اين‌جا روشن مى‌شود كه نكته لطيفى در آيه نفهته شده است.

***

[١]. «سراع» جمع «سريع» (بر وزن ظِراف و ظريف) به معناى شخص يا چيزى است كه به سرعت حركت مى‌كند- و «نُصُب» جمع «نصيب» و «نصيب» جمع «نَصْب» (بر وزن كسب) در اصل به معناى چيزى است كه در جايى نصب مى‌شود و لذا به بت‌هايى كه در محلى نصب مى‌شد اطلاق مى‌گشت بعضى گفته‌اند تفاوت آن با صنم در اين بود كه صنم داراى شكل و صورت خاصى بود ولى نصب قطعه سنگ بى‌شكلى بود كه به آن احترام مى‌گذاشتند و خون قربانى خدايان را بر آن مى‌ريختند.