تعبير به‌ «الْيَوْمُ الْاخِرُ»- يا- «الدّارُ الْاخِرَةُ» يا- «الْاخِرَةَ» در برابر دار دنياست كه از آن به «نشئه اولى» تعبير شده چنان‌كه مى‌خوانيم: وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ اْلأُوْلَى‌ فَلَوْلا تَذَكَّرُونَ: «شما عالم نخستين را دانستيد چگونه متذكر نمى‌شويد (كه عالمى بعد از آن است)» (واقعه ٦٢).

و در آيه ٤ سوره ضحى آمده است‌ و لَلآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْاولى‌: «عالم آخرت از عالم نخستين براى تو بهتر است».

به گفته ارباب لغت، «آخِرْ» نقطه مقابل «اوّل» است و «آخَر» (به معناى ديگر) نقطه مقابل «واحد» است.

مرحوم طبرسى در مجمع‌البيان مى‌گويد: آخرت را از اين نظر آخرت ناميده‌اند كه بعد از دنياست، و دنيا از اين نظر دنيا ناميده شده كه به مردم نزديك است (از ماده دُنّو) و بعضى هم گفته‌اند به خاطر دنائت و پستى آن است نسبت به آخرت. [١]

شبيه همين معنا در تفسير روح‌البيان و تفسير فخررازى نيز آمده است. [٢]

اين تعبير ضمناً بيانگر اين واقعيت است كه سير تكاملى انسان از اين جهان شروع مى‌شود. و ادامه مى‌يابد، جهان ديگر آخرين مرحله اين مسير است، دنيا به منزله منزلگاه‌هاى ميان جاده است. و آخرت قرارگاه نهايى و ابدى است.

اين هشدارى است به همه انسان‌ها كه دينا را سراى جاودان نشمرند، دل به آن نبندند، آن را هدف نهايى نشمرند، و تمام نيرو و قدرت خود را معطوف آن ندارند بلكه از آن به صورت گذرگاهى براى وصول به سراى ديگر بهره گيرند.

***

٣- يَوْمُ الْحِسابِ‌

ديگر از اسامى مشهور قيامت «يوم الحساب» است كه در پنج آيه از قرآن مجيد آمده است و اين نام به خاطر آن است كه تمام اعمال آدمى اعم از صغير و كبير، جزيى و كلى، معنوى و مادى، جوارحى و جوانحى (بدنى و روحى) بدون استثناء در آن روز مورد محاسبه قرار مى‌گيرد، قرآن از زبان موسى بن عمران مى‌گويد: وَ قالَ مُوسى‌ انِّى عُذْتُ بِرَبِّى وَ رَبِّكُمْ مِنْ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لا يُوْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسابِ: «موسى به فرعونيان‌

[١]. «مجمع البيان»، جلد ١، صفحه ٤٠.

[٢]. «روح البيان»، جلد ١، صفحه ٤١، و تفسير فخررازى، جلد ٢، صفحه ٣٢.