پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٤ - ١- برزخ در روايات اسلامى

نتيجه بحث‌

از مجموع آيات هفتگانه فوق‌نظر قرآن مجيد درباره عالم برزخ (جهانى كه فاصله ميان اين دنيا و عالم آخرت است) تا حد زيادى روشن مى‌شود، و به فرض كه بعضى از اين آيات جاى گفتگو داشته باشد صراحت آيات ديگر (مانند آيات نخستين) جايى براى ترديد باقى نمى‌گذارد.

بعلاوه تعبير از مرگ به «توفى» (قبض ارواح) در آيات متعدد قرآن اشاره زنده و روشنى به وجود جهان برزخ است.

منتها در آيات قرآن شرح زيادى درباره جزئيات جهان برزخ به چشم نمى‌خورد، و تنها اصل وجود اين جهان و بخشى از پاداش‌هاى نيكوكاران و مجازات‌هاى بدكاران در آن آمده است، ولى در اخبار و روايات اسلامى تفاصيل زيادى در اين زمينه وجود دارد كه به قسمتى اشاره خواهيم كرد.

توضيحات‌

١- برزخ در روايات اسلامى‌

در احاديث اسلامى به طور بسيار گسترده‌اى درباره عالم برزخ و ويژگى‌هاى آن سخن به ميان آمده است اين روايات به قدرى زياد است كه مرحوم خواجه طوسى در تجريد العقائد ادعاى تواتر آنها را كرده است، آنجا كه مى‌گويد: «وَ عَذابُ الْقَبْرِ واقِعٌ بِالإمْكان وَ تَواتَرَ الْسَمَعُ بِوُقُوعِهِ». «عذاب قبر واقعيت دارد، چرا كه عقلًا ممكن است، و روايات متواتر نيز از وقوع آن خبر مى‌دهد.

در اينجا به نمونه‌هاى روشنى از اين روايات اشاره مى‌كنيم:

١- در حديثى آمده است: الْقَبْرُ أَمّا رَوْضَةٌ مِنْ رِياضِ الجَنَّةِ اوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ الْنِيرانِ: «قبر باغى از باغ‌هاى بهشت يا حفره‌اى از حفره‌هاى دوزخ است».

اين حديث را «ترمذى» در «صحيح خود» از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم نقل كرده، و مرحوم «علّامه مجلسى» در «بحار الانوار» در يك جا از اميرالمؤمنان على عليه السلام و در جاى ديگر از امام على بن الحسين عليه السلام. [١]

٢- در روايت معروفى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مى‌خوانيم: هنگامى كه اجساد كشتگان مشركان مكّه را

[١]. صحيح ترمذى، جلد ٤، كتاب صفة القيامة، باب ٢٦، حديث ٢٤٦٠- بحارالانوار، جلد ٦، صفحه ٢١٨ و ٢١٤.