پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٢ - برزخ و ويژگىهايش

ولى هيچ نشانه روشنى در همين آيه نيز وجود ندارد كه منظور توقف در دنيا باشد، بلكه در آن نيز احتمال توقف در عالم برزخ وجود دارد.

از اين گذشته آيه مورد بحث با توجه به اينكه پايان اين توقف را روز قيامت ذكر مى‌كند نمى‌تواند تفسيرى جز «برزخ» داشته باشد.

در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه چگونه آنها مدت طولانى عالم برزخ را اين گونه كوچك و كم مى‌شمرند؟

پاسخ اين سؤال با توجه به يك نكته روشن است، و آن اينكه: هنگامى كه به انسان وعده شيرين و جالبى داده شود و آتش شوقش براى وصول به آن لحظه برافروخته‌تر گردد ساعات و دقايق بر او بسيار دير مى‌گذرد، و گاه يك ساعت به منزله روزها و سال‌ها است، به عكس هنگامى كه وعده مجازات دردناكى داده شود انسان ميل دارد چرخ زمان متوقف گردد، و گاه روزها و ماه‌ها به قدرى در نظرش به سرعت مى‌گذرد كه گويى لحظه‌ها و دقايقى بيشتر نبوده است، و چنين است سرنوشت مجرمان در قيامت!

درست است كه در عالم برزخ نيز از عذاب الهى بى‌نصيب نيستند اما عذاب برزخى كجا، و عذاب عالم قيامت كجا؟!

اين احتمال نيز وجود دارد كه عالم برزخ بعد از آغاز عذاب قبر براى گروهى حكم خواب را دارد، و طبيعى است كه آنها بعد از قيام قيامت كه به منزله بيدارى است ندانند چه مقدار توقف كرده‌اند؟

و از آنجا كه در برزخ همه حقايق بر انسان منكشف و آشكار نمى‌شود، جاى تعجب نيست كه اين گونه امور بر آنها مخفى بماند، البته در قيامت كه‌ «يَوْمُ البُرُوزِ» است حقايق به خوبى آشكار مى‌گردد.

در هفتمين آيه‌ مورد بحث از زبان كفار چنين نقل مى‌كند كه در قيامت به پيشگاه خداوند «عرضه» مى‌دارند: پروردگارا! ما را دوبار ميراندى، و دوبار زنده كردى، اكنون به گناهان خود معترفيم، آيا راهى براى خروج (از دوزخ) وجود دارد»؟ (قالُوْا رَبَّنا امَتَّنَا أَثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيتَنا أَثْنَتَينِ فَاْعتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إلى‌ خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ)

دلالت اين آيه بر وجود جهان برزخ از اين نظر است كه تصور دو مرگ و دو حيات بدون قبول عالم‌