از آيات قرآن استفاده مى‌شود كه مرگ همراه شدائد و وحشت گيج كننده‌اى است و به همين دليل در هشتمين آيه مورد بحث، مى‌فرمايد: «سرانجام سكرات مرگ به حق فرا مى‌رسد» (وَ جائَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ).

و در اين هنگام به انسان گفته مى‌شود: «اين همان چيزى است كه از آن فرار مى‌كردى»! (عاقبت دامان تو را گرفت) (ذلِكَ ما كُنْتَ مِنْهُ تَحيدُ).

«سَكْرَة»، از مادّه‌ «سُكر» به گفته ارباب لغت، حالتى است كه ميان انسان و عقل او ايجاد مى‌شود، و غالباً در مورد شراب به كار مى‌رود، هرچند گاهى در مورد حالتى كه از شدّت غضب يا عشق آتشين و سوزان دست مى‌دهد، نيز گفته مى‌شود.

ولى در «مقاييس اللّغه» آمده است كه اصل اين مادّه به معناى «حيرت» است. بعضى نيز آن را به معناى «شدّت» تفسير كرده‌اند، و ظاهر اين است كه همه آنها ناظر به يك معنا است، يا تعبيرات مختلف.

پيدايش حالتى شبيه مستى در لحظه مرگ، يا به خاطر طبيعت آن است كه انتقال از جهانى به جهان ديگر ناشناخته از جهات مختلف مى‌باشد، درست همچون حالت هيجانى كه نوزادان را به هنگام انتقال از عالم جنين به عالم دنيا دست مى‌دهد.

يا به خاطر مشاهده اوضاع و شرايط بعد از مرگ، و قرار گرفتن در برابر نتيجه اعمال و ترس از سرنوشت نهايى است.

و يا به خاطر جدايى از دنيا و افراد و كسان و اشياء مورد علاقه او.

از روايات استفاده مى‌شود كه حتّى انبياء و مردان خدا كه نه دلبستگى به دنيا داشتند، و نه وحشتى از آينده، و به همين دليل از آرامش خاصى در اين لحظه برخوردار بودند از مشكلات و شدائد اين لحظه انتقالى بى‌نصيب نبودند، چنانكه در حالات پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم مى‌خوانيم كه در واپسين لحظات عمر مباركش دست در ظرف آبى مى‌كرد و به صورت مى كشيد وَلا الهَ الّا اللَّه‌ مى‌گفت، و مى‌فرمود: انَّ لِلْمَوْتِ سَكَراتٍ: «مرگ سكرات و شدائدى دارد» [١]

از على عليه السلام نيز نقل شده كه فرمود: انَّ لِلْمَوْتِ غَمَراتٍ هِىَ افْظَعُ انْ تَسْتَغْرِقَ بِصِفَةٍ اوْ تَعْتَدِلَ عَلَى‌ عُقُولِ‌

[١]. تفسير روح‌البيان، جلد ٩، صفحه ١١٨.