«تَبُوأَ» از ماده‌ «بَواءْ» به گفته راغب در مفردات در اصل به معناى مسطّح بودن مكان است، در مقابل‌ «نَبْوَهْ» كه به معناى تفاوت سطوح مى‌باشد، لذا هنگامى كه گفته شود بَوَّأْتُ لَهُ مَكاناً، مفهومش اين است كه محلى را براى وى صاف و مسطّح كرده است.

اين واژه‌گاه به معناى اقامت و ملازمت نيز مى‌آيد، زيرا هنگامى كه انسان بخواهد در محلّى اقامت كند، آن را صاف و منظم مى‌كند، آيه فوق را نيز به همين معناى ذكر كرده‌اند.

ولى «مصباح المنير» اين واژه را به معناى اعتراف كردن، و بار سنگين بر دوش كشيدن، تفسير كرده است، در حالى كه در مقاييس براى آن دو معناى ذكر شده: بازگشت دو چيز، و تساوى دو چيز.

و در كتاب «التّحقيق» معناى اصلى آن را بازگشت به طرف پايين و انحطاط ذكر كرده، و ساير معانى را معانى مجازى مى‌شمرد كه از لوازم معناى اصلى است، طبق اين معناى، مفهوم آيه مورد بحث اين است كه من مى‌خواهم با گناه خودت و گناه من، در درگاه خدا سقوط كنى.

ملاحظه موارد استعمال اين واژه در قرآن مجيد و تعبيرات ديگر، مطلبى را كه در مقاييس آمده و براى آن دو مفهوم ذكر كرده تقويت مى‌كند، و در آيه مورد بحث هر دو معنا مناسب است، طبق معناى اوّل هابيل مى‌گويد: «من مى‌خواهم (به سوى خدا) باز گردى با گناه من و گناه خودت» و طبق معناى دوّم مى‌گويد:

«جايگاهى را براى خود فراهم مى‌سازى كه با گناه من و گناه تو مهيّا و آماده شده است».

در اينجا سئوال مهمّى مطرح است و آن اينكه منظور از گناه هابيل كه به دست برادرش كشته شد چه گناهى بوده كه بر دوش برادر قرار مى‌گرفت؟ و اصولًا اين سخن با توجه به آيه‌ الَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ اخْرَى‌: «هيچكس بار گناه ديگرى را بر دوش نمى‌كشد». (نجم- ٣٨) چگونه مى‌تواند قابل قبول باشد؟!

مفسّران معروف هركدام راهى را در اينجا برگزيده‌اند كه غالباً نياز به تقديرى در آيه دارد و منظور از اثْمى‌ (گناهان من) اثْمَ قَتْلى (گناه قتل من) مى‌باشد.

ولى مناسب‌ترين معنا اين است كه آيه تقديرى ندارد و منظور اين است اگر تهديد خود را عملى كنى و مرا به قتل برسانى بار گناهان گذشته من بر دوش تو خواهد افتاد، چرا كه در قيامت بايد غرامت قتل مرا بدهى و چون عمل صالحى ندارى بايد گناهان مرا بپذيرى!

حديثى از امام باقر عليه السلام در تفسير آيه نقل شده كه همين معنا را تأييد مى‌كند، مى‌فرمايد: «مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً اثْبَتَ اللَّه عَلى‌ قاتِلِهِ جَميعَ الذُّنُوبِ وَ بَرِى‌ءَ الْمَقْتُولُ مِنها، وَ ذلِكَ قَوْلُ اللَّه عَزَّوَجَلَّ: انّى اريدُ انْ تَبُوأَ بِاثْمى وَ ارثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ اصْحابِ النّارِ: «كسى كه مؤمنى را عمداً به قتل برساند خداوند تمام گناهان‌