در سوّمين آيه، سخن از يك جمعيّت ظالم و ستمگر يعنى‌ «آل‌فرعون» در ميان است كه درست نقطه مقابل شهدا هستند، حال آنها را بعد از مرگ چنين بيان مى‌كند: «آنها هر صبح و شام بر آتش عرضه مى‌شوند، و آن روزى كه قيامت برپا مى‌گردد دستور داده مى‌شود كه آل‌فرعون را داخل در اشدّ عذاب كنيد»! (النّارُ يُعْرَضُوْنَ عَلَيْها غُدَوّاً وَ عَشِّيّاً وَ يَوْمَ تَقُوْمُ السّاعَةُ ادْخِلُوا آلَ‌فِرْعَوْنَ اشَدِّ الْعَذابِ).

پر واضح است كه منظور از آتش كه آل‌فرعون صبح و شام بر آن عرضه مى‌شوند آتش برزخى است، چرا كه آنها از دنيا رفته‌اند، و هنوز هم قيامت برپا نشده، به علاوه مجازات آنها در قيامت صبح و شام نيست، بلكه به طور دائم در اشد عذاب خواهند بود (همان‌گونه كه ذيل آيه گواهى مى‌دهد).

اين تعبير شاهد زنده ديگرى بر بقاى روح است، چرا كه اگر روح باقى نباشد چه چيزى را صبح و شام بر آتش عرضه مى‌كنند؟ آيا تنها جسم بى‌جان و خاك شده؟ اين كه تأثيرى ندارد، پس بايد روى آنها باقى بماند و داراى درك و شعور باشد و در عالم برزخ هر صبح و شام گرفتار عذاب الهى گردد.

تعبير به‌ «غُدُوّ» و «عَشِىّ» (صبح و شام) ممكن به خاطر آن باشد كه موقع صبح و شام از مواقع قدرت‌نمايى طاغوتيان و عيش و نوش آنهاست، درست در همين ساعات گرفتار مجازات الهى مى‌شوند.

تعبير «يُعْرَضُونَ» (عرضه مى‌شوند) مسلماً با داخل شدن در آتش كه در ذيل آيه آمده تفاوت دارد، و ممكن است اشاره به نزديك شدن آتش به آنها بوده باشد، در برزخ نزديك آتش دوزخ مى‌شوند و در قيامت داخل آن!

بسيارى از مفسّران اين آيه را دليل برعذاب قبر و برزخ گرفته‌اند [١]، و مسلم است كه عذاب قبر (و برزخ) بدون بقاى روح معنا و مفهومى نخواهد داشت.

در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و سلم مى‌خوانيم كه فرمود: هريك از شما از دنيا مى‌رود صبح و شام جايگاهش را در قيامت به او عرضه مى‌كنند، اگر بهشتى باشد جايش را در بهشت، و اگر دوزخى باشد در جهنم به او نشان مى‌دهند و به او گفته مى‌شود: اين جايگاه تو است در قيامت (و همين امر مايه‌

[١]. «مجمع‌البيان»، جلد ٧ و ٨، صفحه ٥٢٥، «تفسير فخررازى»، جلد ٢٧، صفحه ٧٣، «قرطبى» جلد ٨، صفحه ٥٧٦٣، «الميزان»، جلد ١٧، ص ٣٥٤.