فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥١ - مفهوم غناى حرام آيت الله محمد موءمن قمى
مفهوم غنا اختلاف است و اين اختلاف از نوع اختلاف معنوى است نه لفظى محض. از اين رو ممكن است تفسير علامه در كتاب قواعد به اين معنا باشد كه ايشان از تفسير نخست در معناى غنا به تفسير ديگرى عدول كرده يا آن كه خود تفسير سوم مىباشد. در مفتاحالكرامه به نقل از سرائر و ايضاحالنافع آمده است: «غنا صوت طربآور است.» اين عبارت از قيد ترجيع خالى است و احتمال دارد كه تعريف چهارمى براى مفهوم غنا باشد.
بعيد نيست بگوييم: مقصود از غنا صوتى لهوى است كه مناسب مجالس لهو و لعب و رقص و پاىكوبى است. اين تعريف بدان جهت است كه قسمى خاص از صوت زيبا با چنين مجالسى مناسب است كه ساير وسايل لهوهمچون رقص، تار، نى و چيزهايى از اين دست، با آن همراه است. بعيد نيست ادعا كنيم واژه شناسان در تعريفى كه براى غنا برشمردهاند و نيز روايات باب ناظر به خصوص اين قسم از غنا باشد.
گفتار اهللغت در تعريف غنا از آنجا ناظر به اين قسم از غنا است كه كسانى همچون اصمعى و جوهرى آواى مناسب با مجالس لهو و لعب را از جمله افراد غنا برشمردهاند. چنان كه گفتهاند: «باتوا فى لهو و سماع؛ شب را تا به سحر به لهو و غنا گذراندهاند.»
سماع اگر چه در اصل به معناى شنيدن يا آنچه شنيده شده است؛ اما بىترديد آنچه به عنوان جنس براى غنا ذكر مىشود آواى لهوى آن است كه با ساير ابزار لهو در مجالس ويژه آن همراه است. چنانكه صاحب كليات پس از تفسير غنا به تغنى، تصريح كرده است:
غنا متحقق نمىشود مگر با الحانى از شعر همراه با كفزدن باشد. از اين رو غنا از انواع لعب است.
بنابراين بىترديد اين گفتار قاموس كه غنا از صوت چيزى است كه مايه طرب باشد، ناظر به همان طرب متداول در مجالس لهو و لعب است. به عبارت ديگر گفتار ايشان اشاره به كيفيت خاص آوايى دارد كه متناسب با ساير ابزار و آلات لهو است. همچنين تعريف مصباح: «غنا كشيدن و طولانى كردن آواست.» اشاره به همين معنا دارد؛ چون قطعاً كشيدن و طولانى كردن آوا با كيفيتى كه نامناسب با مجالس لهو باشد نزد وى و ساير واژهشناسان غنا نمىباشد. چنانچه صداى الاغ با همه كشيدن و طولانى بودن و ترجيع آن